अनभिषिक्त

३६ तासात आठ किल्ले

2008-09-25T10:06:00.001+05:30

मागच्या महिन्यात आम्ही ३६ तासात आठ किल्ले केले. त्याचा वृत्तांत आमच्या पैकी शेखर धुपकरने लिहिला होता. तो ई-सकाळमध्ये छापून आलाय.

त्याची ही लिंक.

अभिजित

भीमाशंकर: शिडी घाटातून

2008-08-04T17:53:00.017+05:30

२६-२७ ला भीमाशंकरचा ट्रेक आहे. आण्णा म्हणाला. शिडी घाटातून आहे म्हटल्यावर मी जरा टरकलोच. ऑफिसचा ट्रेक काढायचा आहे असं थातूरमातूर कारण द्यायचा प्रयत्न केला. काही मित्रांना सांगितल्यावर क्षणार्धात 'लाइफटाईम ट्रेक आहे ऑफिसचा ट्रेक पुढे कधीतरी काढ' असं मत मिळालं. शेखर म्हणजेच आण्णाचा पटनी ट्रेक क्लब आणि धूमकेतू ट्रेकर्स मुंबई यांनी २६-२७ तारखेला भीमाशंकर ट्रेक आयोजित केला होता. पैसे वगैरे भरल्यावर ट्रेकला जाईपर्यंत एकच विचार सारखा सारखा डोक्यात होता. आपण एका खणखणीत ट्रेकला चाललो आहोत. मजा येणार आहे. उत्साह आणि हुरहूर यांचं अजब मिश्रण शरीरातून दौडत होतं.

शुक्रवारी रात्री पुण्याहून ५० जण कर्जतसाठी निघालो. मोठी बस होती त्यामुळे प्रवासात काही चिंता नव्हती. बसमध्ये एकमेकांच्या ओळखीने आलेले, कुणाचे नातेवाईक किंवा कोणी एकटे आलेले वगैरे सर्व प्रकारचे ट्रेकर्स एकत्र आले होते. साधारण दहा वाजता बस पिंपरीतून बाहेर पडली आणि अंताक्षरीची धमाल सुरु झाली. लोणावळ्याच्या घाटात धुक्याच्या दुलईतून बस हळूहळू पुढे सरकत होती. ड्रायव्हरला १० फुटासमोरचे काही दिसत नव्हते. कर्जतला धूमकेतू ट्रेकर्सची एक कार आम्ही खांडसचा रस्ता चुकू नये म्हणून सोबतीसाठी आली होती. त्यामुळे आम्ही वेळेवर पोहोचलो आणि पुरेशी झोपही मिळाली. मुंबईहून धूमकेतू सदस्य आणि ३० एक ट्रेकर्स अगोदरच आले होते. खांडसच्या प्राथमि़क शाळेत मुलांची आणि धूमकेतूचे एक सदस्य संतोष म्हसकर यांच्या घरात मुलींची राहण्याची सोय करण्यात आली होती. आता मस्त झोपू म्हणेपर्यंत मुलांच्या टवाळक्या सुरु झाल्या. कसेबसे हसे आवरत शाळेच्या पत्रावरचा पावसाचा आवाज ऐकत झोप कधी लागली समजलंच नाही.

सकाळी ६ वाजता उठून निसर्गाच्या सानिध्यात प्रातर्विधी आवरले. गाव तर आमच्या आधीच उठलेले होते. त्यामुळे गाईगुरांचा गजबजाट सुरु झालेला होता. तेवढ्यात पावसालाही सुरुवात झाली. गरमागरम पोहे आणि चहाचा नाष्टा करून खांडस गावातून शिडीघाटाकडे जाणार्‍या रस्त्याला लागलो. डांबरी रस्त्याने २-३ किलोमीटर चालत गेलं की एक आडवा रस्ता मिळतो. तिथून एक रस्ता गणेश घाटाकडे जातो. आडव्या रस्त्याच्या शेजारून वाहणार्‍या ओढ्याजवळून जाणारी पायवाट शिडीघाटाकडे जाते. येथून आपला ट्रेक चालू होतो.

सुरूवातीला धूमकेतूच्या सदस्यांनी सर्वांना एकत्र करून ट्रेक दरम्यान घ्यावयाची काळजी तसेच पर्यावरण रक्षणाबद्दलची भूमिका स्पष्ट केली. पुण्यातला कचरा पुण्यात आणि मुंबईचा मुंबईला परत गेला पाहीजे हे कटाक्षाने पाळायला सांगीतले. एकूण ट्रेकर्स किती आहेत त्याचा काउंट घेऊन आम्ही श्रीगणेशा केला. दर दहा ट्रेकर्समागे एक धूमकेतू सदस्य होता त्यामुळे वाट चुकण्याचा काही धोका नव्हता.

पाऊस सतत पडतच होता आणि आजूबाजूला हिरवेगार डोंगर डोळ्यांना सुखद वाटत होते. तरीपण भीमाशंकरला जाण्याची पहिलीच वेळ असल्यामुळे शिड्या नेमक्या किती अवघड आहेत याकडेच सगळे लक्ष होते. त्यातच आण्णाने ईमेलमध्ये काठिण्यपातळी ४/५ लिहिल्याने नाही म्हटली तरी हळूहळू का होईना छाती धडधडत होती. साधारण तासादीडतासात पहिली शिडी दृष्टीपथात आली. शिडीवरून साहजिकच एका वेळी एक जण जाऊ शकत होता. ९० जण सोबत असल्याने शिडी पार करायला बराच वेळ लागत होता.

पहिल्या दोन शिड्या एका शेजारी एक आहेत. पण शिड्यांपेक्षाही शिडी संपल्या संपल्या जे १०-१५ फुटाचे अंतर आहे ते जास्त अवघड वाटले. पहिली शिडी पार केल्या केल्या कड्याला लटकून यावे लागत होते. धूमकेतूचे सदस्य अशा सर्व अवघड ठिकाणी मार्गदर्शनाला होतेच. कड्याला लटकायचे होते त्या ठिकाणी तर पाय ठेवायला जागा नव्हती तेव्हा पाय ठेवण्यासाठी धूमकेतूच्या संजयसरांच्या आणि राणेसरांच्या पायाचा आधार घेऊन सर्व ट्रेकर्सनी तो पॅच पार केला.

दुसर्‍या आणि तिसर्‍या शिडीनंतरही असेच अवघड पॅचेस होते. एके ठिकाणी आपल्याला शक्यच नाही असे पॅचेससुद्धा धूमकेतूच्या मार्गदर्शनाखाली सहज पूर्ण झाले. तीनही शिड्या चढल्यावर आपण एका सपाट जागी येतो. इथे ट्रेक संपत नाही उलट इथे एकूण ट्रेकपैकी फक्त ४० टक्केच अंतर पूर्ण होते. इथे उजवीकडून गणेशघाटाची वाट येऊन मिळते. थोडी विश्रांती आणि चहावगैरे झाल्यावर पुढची वाट चालू लागलो. पुढे बर्‍यापैकी उभी चढण आहे. एका वेळी एकच जण जाऊ शकेल अशी वाट आहे त्यामुळे मुंग्यांची रांग चालली असल्याप्रमाणे चित्र दिसत होते. कदाचित यामुळेच याला मुंगी घाट म्हणत असतील. मुंगी घाटात फार अवघड असे पॅचेस नाहीत पण बराच वेळ वर वर चढत रहावे लागते. घाट संपता संपता आपण कार्वीच्या घनदाट जंगलात पोहोचतो. सर्वत्र दाट धुक्याचा थर पसरला होता. इथे महाराष्ट्राचा राजप्राणी शेकरू खार दिसते. उंच उंच झाडांच्या शेंड्यात शेकरूचे घरटे दिसत होते. शेकरू ही खार असली तरी खारुताई म्हणता येईल इतकी छोटी नक्कीच नाही.

मुंगी घाटातून वर आल्यावर पाठीवरचे सामान टाकून दिले आणि हिरवाईवर स्वतःला झोकून दिले. सर्व जण पूर्ण चढून वर येईपर्यंत तिथेच बसून राहिलो. हळूहळू सगळे एकत्र आले. तिथून डावीकडच्या पायवाटेने साधारण १ वाजता भीमाशंकर देवस्थानात पोहोचलो. राहण्याची सोय मंदीरासमोर एक हॉटेल आले त्याला लागून असलेल्या हॉलमध्ये केलेली होती. प्रकाशसरांनी सर्वांना तिथे राहताना घ्यावयाची खबरदारी वगैरे बद्दल लेक्चर दिले. (:-) रविवारी सकाळी निघणार असल्यामुळे शनिवारचा उरलेला सर्व वेळ आमच्या हातात होता. सरांनी गुप्त भीमाशंकर वगैरे बघून आला तरी चालेल असे सांगीतले होते. पण मी आणि माझ्या काही मित्रांनी मस्त ताणून देणे पसंत केले. साधारण अडीच वाजता जेवण झाले. आणि आम्ही आधी केलं तेच परत म्हणजे मस्त झोप काढली.
संध्याकाळी बाहेर पडून मंदिरातल्या गर्दीचा अंदाज घेतला. कॅमेरा घेऊनच बाहेर पडलो होतो त्यामुळे मंदिराचे धुक्यातले फोटो काढता आले. बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असलेले हे मंदीर साधारण १२०० ते १४०० वर्षापूर्वीचे आहे. भक्कम दगडी बांधकाम आणि तितकीच बारकाईने केलेली कला कुसर एक वेगळाच आदर निर्माण करते. एखाद्या वजनदार व्यक्तिमत्त्वाचा प्रभाव चहूबाजूला पडावा तसा या दगडी मंदिराचा प्रभाव सभोवारच्या वातावरणावर पडलेला होता. मंदिरासमोरच चिमाजीअप्पांनी वसईहून आणलेली घंटा आहे. बाजूलाच दीपमाळ आहे. श्रावणाच्या आगमनाच्या पार्श्वभूमीवर मंदीराचा जीर्णोद्धार वगैरे चालू होता. थोडा वेळ मंदिरातल्या पवित्र वातावरणात प्रसन्न होऊन पुन्हा हॉलमध्ये आलो.

आमचे मित्रवर्य सरकार उर्फ मंदार साठेने तेवढ्यात बाहेर जाऊन पत्ते विकत आणले होते. त्यामुळे संध्याकाळी मेंढीकोट, जजमेंटचे डाव रंगले. त्यानंतर सर्वजण हॉलमध्ये रिंगण करून बसले आणि गाण्यांचा पाऊस सुरु झाला. धूमकेतूचे योगेशसर, दीपक, म्हात्रेसर रंगात आले होते. एकामागून एक एक से एक गाणी सादर केली जात होती. गझल म्हणा, चित्रपटगीते म्हणा, मराठी कोळीगीते, हिंदी गाणी आणि त्यात 'आयचा घो', "रेलगाडी", "ओ बेवफा तू क्या जाने"वगैरेंची फोडणी. अशी बहारदार मैफल रंगली होती. फोटोग्राफर कंपनी फोटो काढण्याची एकही संधी सोडत नव्हती. जेवण झाल्यानंतर हळू हळू झोपेचा अंमल दिसू लागला आणि आम्ही पथार्‍या पसरल्या.

सकाळी ४ वाजताच जाग आली. बराच वेळ बाहेर भटकून पांघरूणात परत येऊन झोपलो. मग एकएकेक जण उठू लागले. सगळ्यांच आवरून होईपर्यंत पोहे चहा तयार होता. आण्णाने अपने हात से पेले भरे और मैने सबको वाटे. इसकी वजहसे चाय की चव बहुत अप्रतिम लगी. पोटोबा शांत झाल्यावर मार्चिंग ऑर्डर्स आल्या. काही जण सकाळी देवदर्शन करून आले. निघण्यापूर्वी ग्रुप फोटो झाले. ८०-९० लोक कसे फोटोत मावले देवास आणि माझ्या कॅमेर्‍यास ठाऊक.

परतीच्या वाटचाली आधी सर्व धूमकेतू मंडळींच्या पराक्रमाची ओळख करून देण्यात आली. बरेच लोक एनआयएम मधून मौंटेनिअरींग अ वर्गात पास झाले होते. कुणी ९० पिनाकल मारली होती तर कुणी काय तर कुणी काय. आपण तर ऐकूनच सपाट झालो होतो.

येताना मुंगी घाट उतरायला फार वेळ लागला नाही. टुणुक टुणुक उड्या मारतच उतरलो. फक्त दोन ग्रुपमध्ये खुप गॅप पडला की धुमकेतूच्या सरांचा ओरडा खावा लागायचा. सगळे एका टीमचा भाग आहोत हे वारंवार आमच्या मनावर बिंबवलं गेलं. मुंगी घाट संपल्यावर पुन्हा आपण गणेश घाट आणि शिडी घाटातून येणारे(म्हणजेच जाणारेही) रस्ते जिथे मिळतात तिथे पोहोचतो. सर्व जण मुंगी घाट उतरून येईपर्यंत तिथेच थांबून आम्ही गणेश घाटाच्या रस्त्याला लागलो. सुरुवातीला कमी असणारा उतार नंतर जाणवण्याइतका तीव्र होत गेला. थोड्या वेळाने आम्ही वळून अशा ठिकाणी पोहोचलो जिथून शिडी घाट दिसत होता. बर्‍याच ट्रेकर्सनी आश्चर्याने तोंडात बोटे घातली. 'हे आपण चढून गेलो होतो' यावर कोणाचा विश्वासच बसत नव्हता. शिडीघाटाच्या कड्यावर धबधब्यांची रांग दिसत होती. त्यात दोन धबधब्यांच्या मधून ९० अंशात वर जाणारी चिंचोळी वाट होती. तिथे आमच्या सारखेच अजून काही बहाद्दर आपली क्षमता आजमावत होते.

गणेश घाटात गणेशाचे मंदीर आहे. तिथून रस्ता एक वळण घेतो आणि आत्तापर्यंत डोंगर डावीकडे ठेवून उतरणारे आपण डोंगर उजवीकडे ठेवून उतरतो. भोलेबाबाचा गजर करणारे काही भाविक वर येताना भेटत होते. तसा पावसाळ्यात हा रस्ता माणसांनी गजबजलेला असतो. पण रात्री किंवा इतर सुनसान वेळी या घाटात लूटमारीच्या घटना घडल्या आहेत. तेव्हा ह्या घाटात एकटे दुकटे राहण्याऐवजी ग्रुपने मार्गक्रमण करावे. अखंड पाऊस अंगावर घेत गणेश घाट पूर्ण केला. घाट संपता संपता डांबरी रस्ता सुरु झाला. म्हणे वन विभागाच्या परवानगीसाठी डांबरी रस्त्याचे काम थांबले आहे. अन्यथा बहुतेक मुंगी घाटापर्यंत की गणेश मंदिरापर्यंत डांबरी रस्ता होणार आहे. (म्हणजे वाटच लागणार असं दिसतंय)

ज्या ठिकाणी खांडस गावातील रस्ता गणेश आणि शिडीघाटाला जाणार्‍या रस्त्याला येऊन मिळतो तिथे आमची बस उभी होती. चालून चालून मोडकळीस आलेल्या पायांनी निश्वास टाकला. श्री. म्हसकर यांच्या घरी जेवणाची व्यवस्था केली होती. व्यवस्था कसली राजेशाही थाट होता. झणझणीत तर्री असलेलं बटाट्या-वाटाण्याचं कालवण आणि कोकणी जाडा भात. वरणही स्पर्धेत होतं पण गुलाबजाम एकदम फक्कड होते. झटपट चालत (आणि बसने) सगळ्यांच्या पुढे आल्याने पहिल्या पंगतीचा मान मिळाला. पोटाला तडस लागेपर्यंत खाऊन बसमध्ये मागच्या सीटवर जाऊन आडवा झालो. सगळ्यांच जेवण वगैरे आटपेपर्यंत एक तासभर झोप झाली. साधारण तीन वाजता परतीचा प्रवास सुरु झाला. गाडीत दमचराड, दमशरारत की काय ते वगैरे खेळता खेळता गाडी पिंपरीत कधी घुसली कळालंच नाही. पुणेकर मंडळींचा संपर्कप्रमुख आण्णा उर्फ शेखर धुपकर यांना भावपूर्ण निरोप देऊन गाडी पुण्यात आली. एकेक जण टाटा-बायबाय करून उतरून गेला. अपना मकाम आ गया तो हम भी उतर गये. सोच रहे थे की मंजील ज्यादा खुबसुरत थी या रास्ते..

अभिजित

ट्रेकच्या फोटोंसाठी इथे भेट द्या

माझी चित्रशाळा: http://picasaweb.google.co.in/abhijit.yadav

कोथळीगड

2008-07-15T11:33:00.014+05:30

आदल्या दिवशीपर्यंत नक्की माहीत नव्हतं की ट्रेकला कोणकोण येणार आहे. विशाल, शंकर, मानसी, रोहीत, मी आणि समिराज नक्की येणार होतो. माझे आणि रोहितचे काही मित्र आणि मैत्रिणीपण येणार होत्या. त्यामुळे जरा खुशीत होतो. पण हळू हळू एक एक पत्ता गळत गेला आणि शेवटी आम्हीच सहाजण उरलो. नेहमीप्रमाणे आले ते मावळे आणि उडाले ते कावळे अशी घोषणा मनातल्या मनात करून वाटेला लागलो. सकाळी ६.१० ची सिंहगड यक्स्प्रेस पकडली आणि कर्जतला ८ वाजता उतरलो. हा लेख मी काय स्पीडने गुंडाळणार आहे हे सूज्ञांच्या लक्षात आले असेलंच. कर्जतला शंकर आम्हाला भेटला. कर्जतलाच पावसाची जोरदार सर आली. पावसात भिजत टपरीवर चहा-बिस्किटे खाल्ली.
(फोटो सौजन्य:समिराज)
जामरूखला जाणारी ८.३० ची लाल परी पकडून आंबिवलीच्या रस्त्याला लागलो. आंबिवलीला पोहोचायला साधारण १ तास लागला. रस्ता लहान असला तरी उत्तम स्थितीत असल्याने सगळी हाडे सोबत घेऊन उतरलो. शंकरने एक डॉक्टर दांपत्य आणि त्यांच्या सहकारी मित्राने भटकंतीवर लिहिलेलं पुस्तक आणलं होतं. पुस्तकाचं नाव आठवत नाहीये. त्याचं मानसीच्या खणखणीत(!) आवाजात वाचन झालं. आणि पोस्ट मॉर्टेमही. शंकरला वाटत होतं की झक मारली आणि ह्यांना पुस्तक दिलं. पण त्या पुस्तकाचा पुढे किल्ल्यावर उपयोग झाला.

साधारण साडेनऊला आंबिवलीत उतरलो आणि न थांबता किल्ल्याकडे कूच केले. पहिल्याच फाट्यावर रस्ता चुकण्याची संधी मिळते पण शंकर आधी येऊन गेला असल्याने आम्ही डावीकडचा खडीचा रस्ता पकडला. सध्या महाराष्ट्र सरकार पेठ गावात जाण्यासाठी गाडीवाट तयार करत आहे. रस्त्याचं निम्मं-अर्ध काम झालेलं होतं त्यामुळे पेठ गावापर्यंत रस्ता चुकणे वगैरे काही शक्यच नाही.

चालताना पेठचा किल्ला उजवीकडे दिसतो. किल्ला आणि पेठ गाव ज्या डोंगरावर वसले आहे त्याच्या एका बाजूला प्रचंड कडा आहे. या कड्यावरून आजूबाजूला हिरवागार (विहंगमयी आणि विलोभनीय) परिसर न्याहाळता येतो.

(फोटो सौजन्य:समिराज)
पेठ गाव तसं लहान आहे. पण मुंबईकर आणि इतर ट्रेकर्सची येजा जास्त असल्याने एक व्यापारी टच आलेला आहे. त्यामुळे किल्ला कर्जतपासून बराच आत असला तरी माणसांची वर्दळ जाणवते.

पेठ गावात एका हाटेल कम घरात जेवणाची ऑर्डर सांगून आम्ही किल्ला चढायला सुरुवात केली. एक पोरगा वाट दाखवायला आला होता. पण खरंतर वाटाड्या घ्यायची गरज नाही. गावातून किल्ला उजवीकडे ठेवत एक रस्ता जातो. एका मोठ्या दगडापाशी त्याला अजून एक फाटा फुटतो. तिथेही उजवी वाट पकडून वरच्या दिशेने चालत राहिले की भैरवनाथाची गुहा येते. हे इथे लिहिलंय तितकं सहज होत नाही. गुहेपर्यंत यायला तरी अर्धा पाऊण तास लागतो. एकदम खडी चढण असल्यामुळे दमछाक होते. गुहेत बरंच कोरीवकाम शिल्लक आहे. दगडी खांब आहेत. वटवाघळांचे अडडे आहेत. डोंट डिस्टर्ब अशी पाटी बाहेर लावून खुशाल उलटे लटकले होते.
गुहेच्या तोंडाशीच एक वाट किल्ल्याच्या पोटातून कोरलेल्या पायर्‍यांकडे जाते.एकसंध दगडात आतून कोरलेल्या पायर्‍या हे या किल्ल्याचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. ह्या पायर्‍यांमुळेच कोथळीगड हे नाव पडले आहे. या पायर्‍या आपल्याला किल्ल्याच्या टोकावर घेऊन जातात.

वरती एक दरवाजा आणि एक पाण्याचं टाकं आहे. किल्ला मुख्यत्वे टेहळणीसाठी वापरात असल्याने वरती फार जागा नाही किंवा अवशेष नाहीत. सुदैवाने लवकर आल्यामुळे वर फार गर्दी नव्हती. भिमाशंकरचे डोंगर, पदरगड, घडीघडीला डोकावणारी हिरवाई आणि फेसाळते धबधबे आपल्याला एका वेगळ्याच विश्वात घेऊन जातात. (डॉक्टर....प्लीज माफ करा). थोडा वेळ निवांत बसून परत पायर्‍या उतरून गुहेशेजारी आलो. पुस्तकात लिहील्याप्रमाणे किल्ल्याच्या सुळक्याला प्रदक्षिणा घालता येते. समिराज आणि शंकर थोडे अंतर पुढे जाऊन नक्की वाट आहे का हे पाहून आले. मग सगळ्यांनी किल्ल्याच्या कडेने एक फेरी मारली. फेरी मारताना किल्ल्याच्या दगडात कोरलेले पाण्याची आणि इतर बरीच मोठी टाकी लागली.
(फोटो सौजन्य:समिराज)
शस्त्रागार म्हणून यातील काही खोल्या कदाचित वापरात असाव्यात. निलेश हर्डीकर या नावाची एक श्रद्धांजलीची पाटीही तिथे होती. एक क्षण मन सुन्न झालं. पुढे एक गुहा लागते आणि किल्ल्याची अर्धी प्रदक्षिणा पूर्ण होते.

पूर्ण फेरी मारून झाल्यावर बिलकुल न थांबता सरळ पेठ गावात आलो. वाटेत चिकार पब्लिक होतं. जसं आर्मीवाल्यांना सिविलियनबद्दल वाटतं तसंच काहीसं निव्वळ फालतू टाईमपास करायला किल्ल्यावर येणार्‍या सो कॉल्ड मॉडर्न पब्लिकबद्दल आम्हाला वाटत होतं. पेठच्या किल्ल्याच्या गुहेपर्यंत जाऊन वरती न जाणारे लोक इतरांनाही तसंच करायचा सल्ला देत होते हे पाहून आश्चर्य वाटलं. देवा, पुढच्या वेळी त्यांना माथेरान किंवा कुठल्या तरी रिसॉर्टमध्ये जाण्याची बुद्धी दे. जाऊदे. पप्पू शांत हो.

पेठ गावात विहिरीतून पाणी शेंदून हात पाय धुतले. ताजेतवाने होऊन जेवायला बसलो. मस्त तांदळाची मस्त भाकरी, बटाटा-वाटाणा(याला आलूमटरही म्हणतात), कोबी, पापड, लोणचं पोट भरून खाल्लं आणि परत निघालो. पावसाने जोरदार सलामी दिली. तसेच भिजत परतीची वाट चालू लागलो.

एका तासात आंबिवली गावात आलो. शंकरच्या आग्रहास मान देऊन आम्ही नदीकाठची पांडवलेणी बघायला गेलो. साधारण दोन-तीन किलोमीटर चालणे असावे. पण रस्ता डांबरी आहे. लेण्याची गुहा प्रचंड मोठी आहे आत वेगवेगळ्या खोल्या आणि मूर्त्या आहेत. पिण्याच्या पाण्याचं टाकं आहे. कोरीवकाम फार नसलं तरी एकंदरीत परीसर विलोभनीय आणि विहंगमयी आहे. (:-)).

नदीच्या पाण्यात पाय सोडून १०-१५ मिनीटे निवांत पडलो. ५ वाजताची बस पकडायची असल्याने परत फिरलो. आंबिवलीतून एका तासात लेणी पाहून सहज परत येता येते.

आंबिवलीला ५.३० ला येणारी लालपरी ६ वाजेपर्यंत आलीच नाही. शेवटी ७.४० ची सिंहगड एक्स्प्रेस चुकू नये म्हणून टमटमने कर्जतला आलो. टमटम अपेक्षेपेक्षा लवकर पोहोचली तरीही वाटेत आभाळ फाटल्यासारखा पाऊस पडत असल्याने तिच्या वेगाला लगाम घातला गेला. १० मिनिटासाठी डेक्कन क्विन चुकली. फार हळहळ न करता फणसाचे गरे, मक्याच्या कणसांचा आस्वाद घेत गाडीची वाट बघू लागलो. वेळेच्या पाच मिनिटे आधीच सिंहगड आली. बसायला जागा मिळाल्याने मानसी खूपच खूश दिसत होती. रात्री साडेनऊच्या आत शिवाजीनगरला परत आलो ही सुद्धा एक कौतुकास्पद गोष्ट होती. रोहितला शिवाजीनगरहून डायरेक्ट पर्वती पायथा रिक्शा मिळाली ही दुसरी अवर्णनीय गोष्ट.

पेठचा किल्ला किंवा कोथळीगड बघायचा हे एक वर्षापासून मनात होते. किल्ला सुंदर आहे. आंबिवली-पेठ रस्ता बांधून डांबरी व्हायच्या आत लवकर बघून या. :-)

राजमाची

2008-06-10T13:01:00.001+05:30

राजमाची ट्रेकला जाऊन आलो त्याला आता एक आठवडा होत आला पण त्या ट्रेकची नशा काही अजून उतरली नाहीये. आमच्यापैकी कोणालाच नक्की रस्ता माहीत नव्हता. फक्त मधुरा एकदा राजमाचीला जाऊन आली होती तेही लोणावळामार्गे. स्वत:च स्वत:चा रस्ता शोधत केलेला हा पहिलाच ट्रेक होता. पण रस्ता माहीत नसल्याची चिंता न करता आम्ही सर्व जण ट्रेकला बाहेर पडलो होतो.

सकाळी ११ वाजताची पुणे-कर्जत पॅसेंजर पकडून आम्ही तेरा जण ठाकूरवाडीला निघालो. मध्ये लोणावळ्याला राजदीप आणि निलम मुंबईहून येऊन मिळाले. गाडीत सर्वांनी फरसाण, केळ्याचे वेफर्स, उकडलेल्या शेंगा फस्त केल्या. साधारण दोन वाजता आम्ही ठाकूरवाडीला पोहोचलो. खरेतर डोंगराच्या डाव्या बाजूला सिग्नल असल्यामुळे गाडी थांबते. तेव्हढ्यात उतरून घ्यावे लागते. खूपजण उतरणार असतील तर ड्रायव्हरला पुण्यातच सांगून ठेवले तर गाडी थोडावेळ अजून थांबते. ;-) उतरल्या उतरल्या समोर डोंगरावर जाणारा एक जुना लोहमार्ग दिसतो. त्याने शंभर एक मीटर वर गेले की उजवीकडे एक बोगदा लागतो. बोगद्यातून डोंगराच्या उजव्या बाजूला आले की समोर ठाकूरवाडी दिसते आणि दूरवर राजमाचीचा मनरंजन बालेकिल्ला.

ठाकूरवाडीला लागून असलेल्या शेतातल्या एका मोठ्या आंब्याच्या झाडाखाली आम्ही बैठक मारली. भाग्यश्रीने तिच्या मेसमधून आणलेली गवारीची आणि चन्याची भाजी सगळ्यांनी दणकून हाणली. निलेशने भोपळ्याचे घारे आणले होते आणि राजदीपने श्रीखंड आणून स्वीट डीशचा बंदोबस्त केला होता. जेवण झाल्यावर गावात जाऊन रस्ता विचारला. मावशीने "एक डोंगर उतरून पुढचा डोंगर पार केला की उल्हास नंदी(नदी) लागेल तिथे मुंडवाडी आहे. तिथं गेल्यावर पुढचा रस्ता तिथलं कोणीही सांगेल" असं सांगितलं. दुपारचे तीन वाजले होते आणि किल्ल्यावर पोहोचायला ७ वाजतील अस अंदाज आल्यामुळेआम्ही आपापल्या बॅगा पाठीवर टाकल्या आणि वाटेला लागलो.

ठाकूरवाडी मागे टाकून पुढचा डोंगर घसरत पडत उठत तासाभरात उतरलो. उन्हाचा चटका जाणवत होता. एका टेकडीवरून उल्हास नदीचे पात्र दिसत होते. अगदी पूर्ण भरलेले नसले तरी पोहण्याइतके पाणी तर नक्कीच होते. वाटेत आडव्या आलेल्या करवंदाच्या जाळीत हात घालत पटापट करवंदे तोंडात टाकत नदीकडे धावलो. तास-दीड तास चालल्याचा सगळा शीण पाण्यात वाहून गेला. पंधरावीस मिनिटे अजून आराम केल्यावर मुंडवाडी गावातल्या हापशीवर पाणी भरुन घेतले आणि पुढच्या वाटचालीसाठी सज्ज झालो.

गावातल्या लोकांनी दाखावलेल्या पायवाटेने किल्ल्यावर जायला निघालो. मनरंजनच्या बरोबर मध्यावर एक पांढरे घर दिसते. त्याचे व्हाईट हाऊस असे नामकरण करून त्याच्या दिशेने चालायला सुरुवात केली. रस्ता सुरुवातीला सरळसोट होता. पण लवकरच दर दोन मिनिटाला रस्त्याला दोन-दोन तीन-तीन फाटे फुटू लागले. आणि त्यातल्या त्यात बरी दिसणारी पायवाट पकडून चालत राहिलो. पुढची वाट दिसत नसे तेव्हा आमच्यापैकी कोणीतरी पुढे जाऊन रस्त्याचा काही माग दिसतो का याची खात्री करत असे. तेवढ्यात एक म्हातारबाबा मुंडवाडीकडे जाताना दिसले. त्यांना राजमाची गावची वाट विचारून घेतली. सूर्य पाठीवर घेऊन बराच वेळ चढत राहिलो. आता वाट तर बरोबर होती पण बऱ्याच वेळा खडी चढण होती.बहुतेक वेळा पावसाळ्यात रोंरावत वाहणाऱ्या ओढयाचा रस्ता चढावा लागत होता. उन्हामुळे सर्वांचीच दमछाक होत होती. जवळचे पाणी पुरवून पुरवून पीत होतो. बरोबर ७ वाजता एका पठारावर पोहोचलो. तिथे डावीकडे गणपतीचे पत्र्याचे मंदीर होते. पण पुढची वाट काही दिसत नव्हती. सूर्यदेव विश्रांतीसाठी त्यांच्या पश्चिमेच्या घरी निघून गेले.

राजमाची गावाचा आणि किल्ल्याचाही काही पत्ता नव्हता. पण मोबाईलला रेंज होती. आमची राजमाची गावात राहण्याची सोय केलेल्या श्री. तुकाराम उंबरे यांच्याशी मंदार आणि मधुराने संपर्क साधला. पठारावरच्या गणपतीची खूण सांगून त्यांना आम्ही नेमके कुठे आहोत हे सांगितले. उंबरेंनी पठारावरून वर येणारी वाट पकडायला सांगितली. त्याचबरोबर राजमाचीतून दोन जणांना आम्हाला वाट दाखवण्यासाठी पाठवले. अंधार हळूहळू जंगलावर पसरत होता. पूर्ण अंधार पडण्याआधी राजमाची गावात पोहोचणे आवश्यक होते. पण ते आता शक्य नव्हते. बराच वेळ गर्द झाडीतून खडी चढण चढल्यावर आम्हाला उबरेंनी पाठवलेले दोघेजण भेटले. सुदैवाने ते दोघे पाण्याचे दोन मोठे कॅन घेऊन आले होते. ८ वाजले होते. व्यवस्थित अंधार पडला होता पण उंबरेंची माणसे बरोबर असल्याने आम्ही निश्चिंत होतो.

थोडावेळ थांबून ताजेतवाने होऊन राजमाचीकडे निघणार इतक्यात समोरची झाडे एकदम चांदण्यासारखी चमचमली. अगणित काजव्यांचे थवे ती झाडे उजळून टाकत होते. असं काही आयुष्यात पहिल्यांदाच पहात असल्याने प्रत्येकजण थक्क झाला होता. पाच तास सलग चालल्याची परतफेड झाली होती. स्वर्ग स्वर्ग म्हणतात तो हाच असावा असे वाटून गेले. काजव्यांचा खेळ पहात अंधारात ठेचकाळत एकदाचे राजमाची गावात पोचलो. राजमाची गावात राहण्याची जेवणाची चांगली सोय आहे. आमच्या ट्रेक लीडरने म्हणजे भाग्यश्रीने आधीच हे नियोजन करून ठेवलं होतं. तुकाराम उंबरेंकडे रात्रीचे जेवण झाले. तांदळाची भाकरी, तुरीची डाळ(वरण), फ्लॉवर-बटाट्याची भाजी, कांदा, लोणचे, पापड असा फक्कड बेत होता. गावाकडचं गूळ न घातलेलं वरण आणि भात काही खासंच होता. गावाला लागूनच असलेल्या एका सरकारी योजनेच्या रेस्ट हाऊसमध्ये आमची झोपण्याची व्यवस्था केलेली होती. सकाळच्या नाष्त्याची ऑर्डर देऊन आम्ही रेस्ट हाऊसवर आलो.

रेस्टहाऊसच्या कट्ट्यावर बरोबर आणलेल्या स्लीपिंग मॅट आणि ताडपत्र्या अंथरल्या आणि आडवे झालो. तेवढ्यात नितीनने गिटार काढले आणि ती शनिवारची रात्र एक अविस्मरणीय रात्र बनली. त्यानंतर जवळ जवळ चार-पास तास मोकळ्या आकाशाखाली मैफल रंगली होती. नितीन गिटार वाजवत होता. कधी मंदार कधी वर्षा तर कधी सर्वजण एकत्र गाण्यांमागून गाणी म्हणत होतो. रेस्ट हाऊस गावाबाहेर असल्याचा फायदा झालाच. "रुबरु रोशनी" गाण्याच्या वेळी सर्वांनी घेतलेला आलाप अजूनही तसाच ऐकू येतोय. दोन एक वाजता नितीनच्या बोटातल्या जादूला सलाम करून आम्ही झोपायला गेलो. काहीजण तिथेच कट्ट्यावर आडवे झाले. डोळ्याला डोळा लागतो ना लागतो तोच पावसाने वर्दी दिली. धडाधड सगळे धडपडत आत आलो आणि पत्र्यावर होणारा पावसाचा आवाज ऐकत थकलेल्या पायांकडे दुर्लक्ष करत झोपून गेलो.

सकाळी उठून निसर्गाच्या सानिध्यात सकाळचे विधी उरकून घेतले. सकाळी दोन दोन प्लेटा पोह्यांचा फडशा पाडला. गावाच्या शेजारी महादेव मंदीर आहे आणि तिथेच एक बंधारा आहे. पुन्हा एकदा पाण्यात मनसोक्त डुंबून घेतले. महादेवाचे दर्शन घेतले तोपर्यंत सगळे तयार झालेच होते. सकाळचे ९ वाजले होते. दोन्ही बालेकिल्ले चढून जेवून पुन्हा पुण्याला ८ वाजायच्या आत परत येणे अशक्य वाटत होते. म्हणून फक्त मनरंजनला जाऊन यायचे ठरले. राजमाची गावातून मनरंजनला जायला फक्त १५-२० मिनिटे लागली. श्रीवर्धन आणि मनरंजनच्या बरोबर मध्ये पायथ्याशी भवानी मंदीर आहे. तेथून श्रीवर्धनला जायला वाट आहे. तसेच लोणावळ्याहून येणारी वाटही तिथेच मिळते. मनरंजनहून कर्नाळा, ढाकबहिरी, लोणावळा, नागफणी दिसते. उल्हास नदीचे खोरे पावसाळयात याहूनही सुंदर दिसत असणार असं वाटलं आणि पावसाळ्यात पुन्हा इथे यायचा बेत पक्का केला.

मनरंजनहून खाली आल्यावर जेवणात ट्रेकर्सचा नेहमीचा मेनू समोर होताच. पिठलं भाकरी कांदा पोटभर खाल्ल्यावर थोडावेळ तिथेच लुडकलो. भर दुपारी १ वाजता परत उतरायला सुरुवात केली. गावातल्या लोकांनी पठारावरच्या गणपतीच्या शेजारून उजवीकडची वाट घेतली तर लवकर कोंदिवड्यात पोहोचाल असे सांगितले. तेव्हा कोंदिवडे मार्गे कर्जतला पोहोचायचे असे ठरवले. पण ते इतक्या सहज होणार नव्हते. आदल्या रात्री अंधारात चालल्यामुळे राजमाची गावातून निघालेली वाट एका वळणावर चुकलो आणि भरकटलो. थोडा वेळ चालल्यावर ही मनरंजनला वळसा घालून लोणावळ्याला जाणारी वाट आहे हे लक्षात आले. पुन्हा माघारी फिरून त्या चुकलेल्या वळणावर दुसरी वाट पकडली. आता मात्र न चुकता पठारावरच्या गणपतीकडे सुखरूप आलो. तेथून कोंदिवड्याकडे जाणारे बाण दाखवले होते. दर पाच एक मिनिटांनी मोठ्या दगडांवर असे बाण होते. एका ठिकाणी मात्र बाणाचा दगड नव्हता आणि पायवाटही संपली होती.

जवळजवळ अर्धे अंतर उतरलो होतो. समोर दिसणार्‍या उल्हास नदीच्या दिशेने पाण्याच्या ओहोळातून खाली उतरत राहिलो. एका ठिकाणी ओहोळ अचानक संपला आणि खोल कडा लागला. वाट संपली. मग स्नेहल, मधुरा, सुप्रिया आणि मी वाट शोधण्याच्या मागे लागलो. तोपर्यंत सगळे एका पांढर्‍या झाडापाशी येऊन थांबले. या झाडाच्या मुळ्याही पांढर्‍या असतात. याला भुताचे झाड किंवा घोस्ट ट्री असे म्हणतात असे आमच्यापैकी कोणीतरी सांगितले. एका कोरड्या धबधब्याच्या बाजूने खाली उतरायला चिंचोळी वाट होती. वाट किंचित अवघड होती पण पर्याय नव्हता. तिथून खाली उतरल्यावर धबधब्याकडे वळून पाहताना आत कोरलेली लेणी दिसली. आम्ही कोंडाण्याच्या लेण्याच्या अगदी जवळ होतो. पण वेळेअभावी सर्वाना काही तिकडे जाता आलं नाही. आधी उतरलेल्यांपैकी स्नेहल मात्र पटकन लेणी पाहून आला.

वाटेवर वाळलेल्या पानांचा खच पडला होता. त्यातच पाय देत, काटेकुटे बाजूला सारत आम्ही खाली उतरू लागलो. दिशा दाखवणारे बाण तर कधीच संपले होते. त्यातच एका ओहोळात होती ती पण पायवाट संपली. मग तसेच खाली उतरत राहिलो आणि अचानक मुंडवाडीत पोहोचलो. संध्याकाळचे पाच वाजले होते. कोंदिवड्यात लवकरात लवकर पोहोचायचे होते. पण उन्हाच्या तडाख्याने सगळे थकून गेले होते. हापशीवर पोटाला तडस लागेपर्यंत पाणी पिऊन सगळे तिथेच अर्धा तास आडवे झाले. नंतर मात्र मुंडवाडीतून कोंडाणे मार्गे कोंदिवड्याला जाणारी गाडीवाट पकडली. कोंदिवड्यात श्री गोगटेंकडे दोन सहा सीटर सांगितल्या. कर्जतकडे धावणार्‍या सहा सीटरमधून राजमाचीचा मनरंजन पहात होतो. दोन दिवसाचा ट्रेक एकदम धडाक्यात संपन्न होत होता.

क्लिक क्लिकः १

2008-05-22T15:25:00.000+05:30

या लेखात बरेच इंग्रजी शब्द आलेले असतील. त्या शब्दांना सारखाच शब्द मराठीत असेल तर तो सांगितल्यास मला पुढच्या वेळी तो माहीत असेल. फोटोला छायाचित्र म्हणण्याऐवजी प्रकाशचित्र म्हणणे मला पटते पण् त्याचा वापर करणे सुटसुटीत वाटले नाही.

१. रूल ऑफ थर्डः चित्राचे कंपोझिशन हा चित्र चांगलं दिसण्यातला सर्वात महत्त्वाचा घटक आहे. सर्वसाधारणपणे रुल ऑफ थर्ड आपल्याला चांगले कंपोझिशन मिळवून देतो. चित्रातला जो भाग आपल्याला महत्त्वाचा वाटतो तो भाग खालील चार लाल ठिपक्यांवर किंवा उभ्या वा आडव्या रेषांवर आला पाहिजे.

उदा: हा फोटो पहा.

बैलगाडी उजव्या कोपर्‍यात आहे. ह्या ऐवजी जर मी बैलगाडी मध्यभागी ठेवून फोटो काढला असता तर तो तितका सहज वाटला नसता. आपल्या स्वाभाविकपणे महत्त्वाची गोष्ट मध्ये ठेवावीशी वाटते. पण फोटोमध्ये १/३ अंतरावरच्या रेषा आणि लाल बिंदू नजरेत लगेच भरतात.

किंवा हा

२. कंपोझिशनचे इतर नियम (कर्ण, मध्य वगैरे): कधी कधी स्वतःच्या डोळ्यांना जे सुंदर दिसते पटते ते करावे. पण अशा गोष्टी कधी कधीच चांगल्या दिसतात. (चांगलं वाईट आपण फोटो कोणासाठी काढतोय त्याने/त्यावर ठरवा.)

आता हा फोटो पहा :

मध्ये पडलेलं जे झाड आहे ते बरोबर कर्णावर आहे. (मराठीत हे सगळं अवघड जातंय.) हे मला फोटो काढल्यावर कळालं ;-) पण तोही एक थंब रूल आहेच. नवीन नवीन प्रकारे फोटो काढतच आपण शिकतो.

किंवा हा फोटो पहा: यात ढग फोटोच्या मध्ये आहे.

खालील फोटो जरासा चुकला आहे. सममिती (सिमेट्री ) पाळली असती तर परिपूर्ण झाला असता.

३. नवीन कोन/दृष्टिकोन/अँगल्सः फोटो घेताना नवनवीन अँगलमधून फोटो काढा. डिजीटल कॅमेर्‍यामुळे आपल्याला वाट्टेल तेवढे फोटो काढता येतात. (;-) मी काही नवीन सांगत नाही). वरचा आकाश नावाचा फोटो पहा. यात मी खाली बसून वाळलेल्या झाडाझुडपांच्या काड्यांतून वर बघत हा फोटो काढला आहे.

तसाच हा फोटो पहा: यात राजांच्या उजवीकडे पायाशी बसून फोटो काढला आहे. एक वेगळा कोन आणि नेहमीपेक्षा वेगळा फोटो. :-)

४. जवळ जा: थांबा. जा म्हटलं की निघाला? ज्याचा फोटो काढायचा त्याच्या शक्य तितक्या जवळ जा. काही वेळा हे शक्य नसते. पण जेव्हा शक्य असेल तेव्हा नक्की करून बघा. घरातल्या छोट्या छोट्या वस्तूंचेही सुंदर फोटो येतात.

उदा: ह्या रुल ऑफ थर्ड सुद्धा वापरलाय पहा. पण मुलीच्या लक्षात आले असते तर मला थर्ड लागला असता. या फोटोचे सौजन्य तिचेच आहे असे म्हणायला हरकत नाही. पण असं शक्यतो करू नये. विचारल्याशिवाय फोटो काढू नये. हाही एक नियमच आहे.

५. शटर स्पीडः शटर स्पीड कमी ठेवून एखाद्या गतिमान वस्तूची गती दाखवता येते. उदा. एखादा धबधबा आहे आणि १/१००० सेकंद शटर स्पीड ठेवून फोटो काढलात तर पडणारे पाणी जणू स्तब्ध झाले आहे असे दिसेल. पण ते तसे असत नाही म्हणून शटर स्पीड १/२०० किंवा थोडे कमीजास्त करून पाण्याचा वाहतेपणा दाखवता येऊ शकतो.

उदा: पळणारे खेळाडू, गाड्या, चक्रे वगैरे गोष्टींची गती फोटोत दिसली तर तो फोटो अधिक सहज काढलेला आणि वास्तवदर्शी वाटतो.

किंवा

हे आणि असे बरेच काही. याला नियम न म्हणता सल्ले म्हटलं तरी चालेल. कारण ह्या गोष्टी वारंवार प्रत्यक्ष करून शिकायच्या असतात. तसेच हे केले तरच फोटो चांगले येतात असं काही नाही. किंवा वर दिलेले माझे फोटो मला चांगले वाटले पण दुसर्‍याला वाटतीलच असं नाही. वरचे फोटो त्या त्या नियमाची उदाहरणे म्हणून ठीक आहेत. शेवटी महत्त्वाचे : नियम तोपर्यंत पाळा जोपर्यंत तुम्हाला ते कधी तोडायचे हे समजत नाही .

खालील दोन संकेतस्थळे उपयुक्त आहेत.
नॅशनल जिऑग्रफिक
डिजिटल फोटोग्राफी स्कूल

अभिजित...

महर्षी ते गौरी (स्त्री-स्वातंत्र्याची वाटचाल)

2008-03-17T12:08:00.001+05:30

महर्षी ते गौरी पुस्तकात मंगला आठल्येकर महर्षी कर्वे, र. धों आणि गौरी देशपांडे या कर्व्यांच्या तीन पिढ्यांच्या स्त्री विषयक कार्याचा आढावा घेतात. खरेतर कर्व्यांच्या काळापुढचा विचार करण्याच्या वृत्तीचा ठाव घ्यायचा म्हणजे अवघड कार्य आहे. पण मंगला आठल्येकरांनी हे शिवधनुष्य यशस्वीरित्या पेललेले आहे हे पुस्तक वाचताना वारंवार जाणवते. आणि त्याबद्दल त्यांचे अभिनंदन करावे तितके थोडेच आहे.

पुस्तकाच्या सुरुवातीला प्रस्तावना आणि पार्श्वभूमी मधून त्यांने १८५० नंतर समाजसुधारणेची चळवळ कशी फोफावत गेली याचा सर्वंकष मागोवा घेतलेला आहे. इंग्रजांच्या आगमनानंतर एतद्देशीय तरुणांच्या मानसिकतेत झालेला बदल अधोरेखित करताना त्या म्हणतात की सगळं जग पुढारलेलं असताना मी मात्र अजूनही पापपुण्याच्या, धर्म-अधर्माच्या चुकीच्या कल्पनांना कवटाळून माझ्याच आई-बहीण, मुलीवर अन्याय करतो आहे ही जाणीव तरुणांनाही बंड करण्यास प्रवृत्त करु लागली आणि त्यातून बाळशास्त्री जांभेकर, लोकहितवादी, आगरकर, महात्मा फुले, महर्षी कर्वे अशा बंडखोर विचारवंतांची फळी निर्माण झाली.

महर्षी कर्व्यांच्या आयुष्यावर लहानपणी ऐकलेल्या विधवाविवाहाच्या बातमीचा तसेच जवळच्या नात्यातील स्त्रियांचा दु:खद जीवनाचा परिणाम ठळकपणे दिसून येतो. पुस्तकात महर्षी कर्व्यांचा विधवाविवाहाकडून विधवाशिक्षण आणि स्त्रीशिक्षणाकडे झालेला प्रवास त्यामागच्या हेतूसह सविस्तर मांडलेला आहे. स्त्रीच्या आयुष्यात पुनर्विवाहापेक्षा शिक्षणाचे महत्त्व जास्त आहे हे ओळखून कर्व्यांनी आपल्या पूर्वीच्या तत्त्वांशी तडजोड केली. प्रसंगी पुनर्विवाहाच्या कार्यात मदत करणार्‍यांचा विरोधही पत्करला. कर्व्यांच्या सामाजसुधारणेच्या कार्याशी आपली ओळख होत असतानाच लेखिकेने त्यांचे काही दोष ही सांगितले आहेत. वादग्रस्त मुद्द्यांवर ते न्याय्य बाजू न घेता तटस्थ रहात. 'रधों'वर समाज तुटून पडला असताना आणि त्यांच्या निस्पृह वृत्तीची जाणीव असतानाही कर्व्यांनी रधोंची बाजू घेतली नाही. किंबहुना रधोंची बाजू घेण्याने त्यांच्या शिक्षण संस्थेवर परिणाम होईल याची पूरेपूर माहिती असल्याने ते गप्प बसले. त्याचबरोबर जसे लोकविलक्षण कार्य करणारे सुधारक कुटुंबियाच्या वाट्याला फारसे येत नाहीत तसे महर्षी कधी त्यांच्या बायकोमुलांच्या वाट्याला आले नाहीत.

रघुनाथ म्हणजेच 'रधों'चे बालपण कोकणातल्या घरांत सोळा सोळा मुले असलेली कुटुंबे पाहत दारिद्रयात गेले. त्यामुळे देशहितासाठी म्हणून नव्हे तर कमीत कमी वैयक्तिक हितासाठी तरी संततीनियमन करावे असे त्यांचे मत होते. गणित विषयात पदव्युत्तर शिक्षण घेतले तरी परदेशात वास्तव्य केल्याने लैंगिक स्वातंत्र्याविषयी झालेल्या वाचनाचा प्रभाव त्यांच्या संततीनियमनाच्या प्रसारात दिसून येतो. फ्रान्समधून परत आल्यावर प्रोफेसर म्हणून नोकरी करत असतानाच संततीनियमनाची साधने विकण्यास सुरुवात केली. ख्रिश्चन धर्मात असलेल्या संततीनियमन विरोधामुळे त्यांना विल्सन कॉलेजची नोकरी सोडावी लागली. आर्थिक ओढाताण होत असतानाही १९२३ साली मराठीतलं 'संततीनियमन' हे या विषयावरचं पहिलं पुस्तक त्यांनी प्रसिद्ध केलं. जुलै १९२७ मध्ये त्यांनी आपल्या विचारांचा प्रसार करण्यासाठी 'समाजस्वास्थ्य' हे मासिक चालवलं. रधोंने स्वत:बद्दल फार लिहिले नसले तरे 'समाजस्वास्थ्य'चे अंक त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा आरसा होता. पुढच्या महिन्याचा अंक आधी काढून ठेवण्याच्या शिस्तीमुळे मृत्युनंतरही एक महिन्याचा 'समाजस्वास्थ्य'चा अंक वर्गणीदारांकाडे पोहोचला होता. लोकांना अडाणीपणातून बाहेर काढण्यासाठी आपण संततीनियमनाची शास्त्रीय माहिती देण्यास तयार असता लोकांने खुळचट धार्मिक कल्पनांचा बाऊ करावा याचे रधोंना वैषम्य वाटे. लेखिकेच्या मते रधोंसारख्या विलक्षण बुद्धिप्रामाण्यवादी आणि तर्कशुद्ध विचारवंताच्या संततीनियमन, समागमस्वातंत्र्य, श्लील-अश्लीलता, विवाहसंस्था, व्यक्तिस्वातंत्र्याच्या विचारांची आजच्या ही पिढीला ओळख नसणे हे दुर्दैव आहे. अत्यंत तर्कशुद्ध विचार असल्याने त्यांच्या आयुष्यात विसंगती फार कमी होत्या. समाजाच्या रुढीप्रियतेवर कडाडून प्रहार केल्यामुळे म्हणा वा लैंगिक स्वातंत्र्यासारख्या समाजाच्या दृष्टीने अनिर्मळ विषयावर विचार प्रकट केल्याने रधोंच्या वाट्याला जी उपेक्षा आली तीच आजच्या पिढीला ते माहीत नसण्यातून प्रतीत होत आहे. लेखिकेच्या मते आजच्या काळातही रधोंचे विचार जर धक्कादायक, नवीन आणि पुरोगामी वाटत असतील तर याचा अर्थ आपल्या समाजाचे विचार नीती-अनीतीच्या, धर्म-अधर्माच्या पारंपारिक कल्पनांना सोडून पुढे गेलेले नाहीत.

पुस्तकाच्या सुरुवातीला लेखिका महर्षी आणि रधोंच्या बरोबर या पुस्तकात गौरी देशपांडेंचा समावेश का केला याचा खुलासा करतात. 'साहित्य' या माध्यमाद्वारे स्त्रीच्या जगण्याचा विचार गौरी आपल्या लेखनातून मांडतात. वैचारिक लेख लिहून रधोंनी 'समाजस्वास्थ्या'तून जे सांगितलं तेच गौरींनी आपल्या कथा-कादंबर्यांतून काल्पनिक जग निर्माण करून सांगितलं. व्यक्तिरेखा काल्पनिक असल्या तरी त्यांचे प्रश्न वास्तव आहेत. त्यांच्या कथांतील स्त्रिया विवाहित असतात आणि नवरा, मुलगा यांवर प्रेम करत असतानाही आपल्या मनाच्या हाकेकडे त्या दुर्लक्ष करत नाहीत. रधोंप्रमाणेच गौरी देशपांड्यांनाही नीती-अनीतीची पुरुष आणि स्त्रियांसाठी वेगवेगळी चौकट मंजूर नाही. शेवटी लेखिका म्हणते की गौरी देशपांड्यांचे सारे लेखन स्त्रीच्याच नव्हे तर स्त्रीच्या आणि त्यायोगे पुरुषाच्या जीवनात येऊ शकणार्‍या समस्यांचा विचार आहे. हा तोडगा नसून तोडग्याच्या दिशेने व्यक्तिस्वातंत्र्याचा हात धरुन केलेली वाटचाल आहे.

पुस्तकाच्या शेवटी दिलेली गौरी देशपांड्यांची मुलाखत वाचनीय आहे. महर्षी तसेच रधों बरोबरच त्यांच्या स्वत:च्या कादंबर्‍यांवर विचारलेल्या प्रश्नांची दिलखुलास उत्तरे त्यांनी दिली आहेत. त्याचबरोबर परखड प्रश्न विचारण्याचे लेखिकेचे कसब वाखाणण्यासारखे आहे. गौरी देशपांड्यांचे साहित्य ज्यांनी वाचलेले नाही त्यांना पुस्तकातील गौरी देशपांडे प्रकरण थोडे रुक्ष वाटण्याचा संभव आहे. रधों, कर्व्यांच्या एखाद्या विषयावरील मतांबरोबरच लेखिकेने केलेले विवेचनही तितकेच तोडीचे आहे. रधों, महर्षी कर्वे तसेच गौरींची अवतरणे संदर्भासहीत देऊन लेखिकेने कसल्याही शंकेस वाव ठेवलेला नाही. विधवाविवाह, विधवाशिक्षण, आर्थिक स्वातंत्र्य, संततीनियमन, समागम स्वातंत्र्य, विवाहसंस्था, व्यक्तिस्वातंत्र्य अशा स्त्रीशी निगडीत प्रश्नांचा कृतिशील पाठपुरावा करण्यार्‍या कर्वे कुटुंबियाचा परिचय होण्यासाठी हे पुस्तक नक्कीच संग्रही असावे.

महर्षी ते गौरी
(स्त्री-स्वातंत्र्याची वाटचाल)
मंगला आठल्येकर
राजहंस प्रकाशन.

अभिजित

नशिब

2007-10-17T14:01:00.000+05:30

आभाळ फाटल्यागत पाऊस पडत होता. डोळं उघडायला सुदा सवड देत नव्हता. आणि तसल्या पावसात मधुआण्णा सायकल दामटीत उंब्रजला निघाला होता. उगंच एक हात डोळ्यावर धरून रस्त्याचा अंदाज घेताना उलट्या बाजूनं कुणीतरी वळखीचं चालल्यागत वाटलं तशी त्यानं हाक दिली, "आरं ए संपा कुठं निघालायंस रं?". दुसर्‍या बाजूनं सायकलवर मुंडकं खाली घालून तराट चालल्याला संपा कसाबसा ब्रेक लावून थांबला. आणि तेवढ्यात त्याच्या अगदी समोर धाडकन झाड कोसळल्याचा आवाज झाला. हबकलेल्या संपानं मान वळवून देवागत धावलेल्या आण्णाकडं बघितलं. संपाच्या डोळ्यातनं पाण्याचे वघळ खाली येऊन पावसाच्या धारेत मिसळून जाऊ लागले.

अभिजित

गोविंदा

2007-09-06T11:07:00.001+05:30

पुण्यातली दहीहंडी...

फोटो सौजन्य: आमचे परममित्र समिराज दांडेकर.

पुरंदर

2007-08-28T16:17:00.000+05:30

पुरंदर. पुरंदर म्हटलं की आठवतो मुरारबाजी, पुरंदरचा तह आणि संभाजीराजांचा जन्म. अवघ्या सातशे मावळ्यांनिशी दिलेरखानाच्या पाच हजार फौजेच्या तोंडचं पाणी पळवणार्‍या मुरारबाजीचा गड पुरंदर. वज्रगड पडल्यावर कशी आणि कुठे लढाई झाली असावी. "अरे तुझा कौल घेतो की काय?" असं म्हणत दिलेरखानावर चाल करून गेलेला मुरारबाजी कसा दिसतो हे बघायचं होतं. पुरंदरला जायचं म्हणून शनिवारी सकाळी पाच जणांनी स्वारगेटला भेटायचे ठरले. सकाळी फोनाफोनी करून सगळ्यांनी एकमेकांना उठवले. अमितचा निरोप आला की आम्ही १० मिनिटात येतोय. खरंतर अमित एकटाच येणार होता पण ऐनवेळी सलिलही पुरंदरला यायचं म्हणून उत्साहाने सकाळी उठून आला होता. अगदी शेवटच्या क्षणी एखादा सवंगडी गळाला तर जितकं दु:ख होतं त्याहीपेक्षा जास्त आनंद ऐनवेळी कोणी मिळाला तर होतो. असं क्वचित होतं पण ट्रेकला जायला हुरुप येतो. आम्ही सहाजण सात वाजता म्हणजे समिराज, ओंकार, अमित, सलिल आणि सुदर्शन (अर्रेच्या मी राहिलो की) सासवडला जाणार्‍या गाडीत बसलो. स्वारगेटहून पुरंदरला जायला कापूरहोळमार्गे पुणे-बेंगलोर महामार्गानेही जाता येतं. पुरंदर सासवड आणि कापूरहोळला जोडणार्‍या रस्त्यावर आहे.

सासवडला जाताना दिवे घाट लागतो. हा रस्ता म्हणजे माऊलींच्या पालखीची वाट. मध्येच एका वळणावर खाली मस्तानी तलाव दिसतो. पावसाच्या शिडकाव्याने हिरवेगार झालेले डोंगर, वळणावळणाचा प्रशस्त रस्ता, मस्तानी तलाव आणि बाजूच्या शेतात तरारून वर आलेली पिके यामुळे प्रवास रमणीय झाला. सासवडला उतरून भोर गाडी पकडली आणि नारायणपूरला उतरलो. नारायणपूरला दत्ताचं आणि नारायणेश्वराचं मंदीर आहे. नारायणेश्वराचं मंदीर सुमारे १०००-१२०० वर्षापूर्वीचं आहे. नारायणेश्वराचं दर्शन घेऊन बाजूलाच एका हॉटेलमध्ये दणकट नाष्टा केला. मिसळ झटकेबाज होती हे वेगळं सांगायला नकोच. नारायणेश्वर मंदीराच्या जवळून जाणारी वाट पुरंदर-वज्रगडकडे जाते. डांबरी रस्त्याने थोडं चाललं की आपण पुरंदर किल्ल्याच्या पायथ्याशी असलेल्या गावात येतो. इथून एक गाडीवाट तुम्हाला अनेक वळणे घेत थेट मुरारबाजींच्या पुतळ्याजवळ घेऊन जाते. पण ही आमची वाट नव्हती. सोप्या वाटेने जायचं नाही हा गुणधर्म प्रत्येकाच्या अंगी होता.

किल्ल्याची चढण बर्‍यापैकी दमछाक करणारी आहे. पण निसर्गराजाने साथ दिल्याने पूर्णवेळ आकाश अभ्राच्छादित राहिलं. नऊ वाजता सुरुवात करून मध्ये थोडी विश्रांती घेत, एकमेकांना चिडवत खिदळत ११-११.३० वाजता बिनी दरवाज्यात पोहोचलो. दरवाजावरून वळणे घेत येणारी गाडीवाट सुंदर दिसते. मागे एक जुना चर्चदेखिल आहे. बिनी दरवाजातून उजवीकडे आलं की रणझुंजार किल्लेदार मुरारबाजींचा आवेशपूर्ण पुतळा आहे. समोर आलेल्या गनीमाची पाचावर धारण बसली असणार हे नक्की. पुतळ्यासमोर उभं राहिलं तर उजवीकडची वाट वर बालेकिल्ल्याकडे जाते आणि दुसरी वज्रगडाकडे. खालून येणारी गाडीवाट पुतळ्याकडे येऊन वज्रगडाला जाणार्‍या वाटेला मिळते. पुतळ्याचे रौद्ररूप डोळ्यात साठवून आम्ही पुढे निघालो.

आम्ही बालेकिल्ला आणि वज्रगडाकडे जाण्याऐवजी पुतळ्यासमोरच्या गाडीवाटेने पुरंदरमाचीकडे आलो. माची वरून बालेकिल्ल्यावर जायला दुसरी वाट शोधावी(मघाचाच गुणधर्म) म्हणून पद्मावती तळ्याच्या वरच्या दिशेने चढायला सुरुवात केली. पण काही वेळातच सरळ उभा कडा समोर आला. अपने बस की बात नही म्हणून परत मुरारबाजींच्या पुतळ्याकडे आलो. उजवीकडच्या वाटेने बालेकिल्ल्याच्या दिशेने चढायला सुरुवात केली. अधूनमधून पावसाचा मारा होत होता पण शिणवटा पळून जात होता. पुरंदरचा बालेकिल्ला राजगडच्या बालेकिल्ल्यापेक्षा कमी उंचीवर आहे आणि चढणही सोपी आहे. चढण संपली की दिल्ली दरवाजा आहे. दिल्ली दरवाजातून वर आलं की अजून एक दरवाजा आहे. दरवाजाच्या भिंतीवर रंगाने कल्याण दरवाजा असं लिहीलं आहे पण पूर्वेकडे तोंड करून असल्याने थोडा अविश्वास नक्कीच वाटला आणि पोट्ट्यांनी वादही घातला.

कल्याण दरवाजासमोर खंदकडा आहे. खंदकड्याच्या अगदी टोकावरून वज्रगड, पुरंदर-वज्रगड मधली भैरवखिंड, काही बंगले, राजाळ तळे असे विहंगम दृष्य दिसते. खंदकड्यावर काही झाडीत झाकल्या गेलेल्या विहीरी आहेत. खंदकड्याच्या टोकावर बुरुज आहे. तिथे थोडावेळ विश्रांती घेऊन पोटपूजा करून कल्याण दरवाजाकडे आलो. कल्याण दरवाजातून आत येऊन थोडं पुढं आलं की राजगादी टेकडी आहे. येथे संभाजी महाराजांचा जन्म झाला होता. मोठ्या उत्साहाने टेकडी वर चढून गेलो पण वरती एका बाजूला भक्कम तटबंदीखेरीज काहीच बांधकाम शिल्लक नव्हतं. मराठा साम्राज्याच्या दुसर्‍या छत्रपतीच्या जन्मस्थान नैसर्गिकदृष्ट्या नष्ट झालं असलं तरी सरकार आणि पुरातत्त्वविभागाने तिथे एक पुतळा तरी स्थानापन्न करायला हवा. टेहाळणीसाठी तटबंदीत बनवलेली इंग्रजी झेड आकाराची खिडकी अप्रतिम होती.

राजगादीवरून खाली येऊन तसंच पुढं गेलं की केदार टेकडी आहे. त्यावर केदारेश्वराचं पुरातन मंदीर आहे. राजगादी टेकडीवरून केदारेश्वराचं दर्शन घेणारी शिवराय आणि शंभूची जोडी क्षणभर डोळ्यासमोर तरळून गेली. केदार टेकडीवर फक्त केदारेश्वर मंदीर आहे जणू त्या मंदीरासाठीच ती टेकडी तिथे आहे. मंदिर तसं लहान आहे पण रेखीव आहे. समोर नंदी आणि एक दीपमाळ आहे. महाशिवरात्रीला येथे भाविकांचा पूर येतो. मंदिरात दुसरे चार जण आधीच झोपले होते म्हणून आम्ही बाहेरच थांबलो. वरूणराजाने काही वेळासाठी आमची रजा घेतली. आणि मंदिराच्या दगडी व्हरांड्यात आम्ही पहुडलो. दोन वाजले होते. सर्वांनी मस्त तासभर डुलकी कसली झोपच काढली. जगात सर्वात सुंदर काय असेल तर निसर्ग. पाय निघत नव्हता पण परत तर जायचंच होतं जीवनाच्या रहाटगाडग्याला जुंपून घेण्यासाठी. केदारटेकडीच्या मागे कोकण्या बुरुज आहे आणि टेकडीच्या बाजूने गेलं की केदार दरवाजा आहे. पुढे प्रचंड मोठी सपाट माची आहे.

बालेकिल्ला उतरून आम्ही वज्रगड आणि पुरंदरच्या मध्ये असलेल्या भैरवखिंडीत आलो. येथे एन. सी. सी. चे काही बंगले आहेत. किल्ला पूर्वी मिलिटरीच्या अखत्यारीत असल्याने वर बरीच बांधकामे आहेत. पण बहुतेक रसिक माणसाने बांधली असल्याने किल्ल्याची शोभा घालवत नाहीत. येथे संभाजीराजांचा पुतळा आहे. धर्मवीराला वंदन करून राजाळ तळ्याकडून आम्ही पुरंदरेश्वर मंदीरात आलो. थोरल्या बाजीरावाने या मंदीराचा जीर्णोद्धार केला होता. मंदीरामागे पेशव्यांच्या वाड्यांचे अवशेष आहेत. पुरंदरेश्वर मंदीरासमोर एक उपहारगृह आहे तिथे चहा-बिस्किटे खाऊन आम्ही तडक उतरणीला लागलो. किल्ल्यावरून खाली आलो आणि इतका वेळ गुडुप झालेला पाऊस तुफान कोसळला. सायंकाळी सहा वाजता परत नारायणेश्वर मंदिरात आलो.

किल्ल्यावर ऐसपैस माच्या आहेत. बालेकिल्लाही मोकळा आणि मोठा आहे. बचावासाठी भक्कम सरळसोट कडे आहेत. पुणे, भोर, सासवड पट्टयावर नजर ठेवता येईल अशी मोक्याची जागा त्यामुळेच हा किल्ला मराठी इतिहासात बर्‍याच महत्त्वाच्या घटनांचा साक्षीदार झाला आहे. किल्ल्याबद्दल अधिक माहिती येथे उपलब्ध आहे.

राजगड

2007-08-20T11:36:00.000+05:30

राजगड. राजांचा गड किंवा गडांचा राजा काहीही म्हणा पण मनाला भुरळ पाडणारा आहे खरा. मावळ खोर्‍यावर करडी नजर ठेवता येण्यासारख्या जागी असलेला. २६ वर्षे मराठी राज्याची राजधानी असलेला गड. राज्यकारभारासाठी गडावरची जागा अपुरी पडू लागल्याने राजांनी राजधानी त्यामानाने ऐसपैस आणि दुर्गम अशा रायगडावर नेली.

शनिवारीच राजगडावर जाण्याचा योग आला. एका व्यावसायिक ट्रेकर्स ग्रुप बरोबर आम्ही सहा मित्र राजगडावर गेलो. पुणे सातारा रस्त्यावर नसरापूर फाट्याला आत वळालो आणि गुंजवणे गावात आलो. तशा गडावर जाण्याच्या तीन वाटा आहेत. चोर दरवाजा, पाली दरवाजा आणि गुंजवणे दरवाजा. सध्या थोड्या पडझडीमुळे गुंजवणे दरवाजा वाट बंद आहे म्हणून आम्ही चोरवाटेने गडावर जायचं ठरवलं.

गुंजवणे गाव एकदम टुमदार म्हणतात तसं आहे. भाताची खाचरं, विहीर, त्यावर पाणी शेंदण्यासाठी रहाट, शेजारून खळखळत वाहणारा ओढा, पलीकडे भवानीआईचं मंदिर आणि घनदाट झाडी. बस थांबली तिथे पोटापाण्याची सोय झालीच आणि फक्कड चहा पिऊन राजगडाच्या वाटेला लागलो. मोठ्या आणि सर्व वयोगटातील माणसांचा समावेश असलेल्या ग्रुपबरोबर असल्याने चालण्याचा वेग तसा मंदच होता. पण त्यामुळे आम्हाला भरपूर विश्रांती मिळाली आणि दमणूक झाली नाही. एकामागून एक डोंगर पार करत पद्मावती माचीच्या पायथ्याला पोहोचलो. अचानक उभी चढण समोर लागली. तशा छोट्या छोट्या पायर्‍या आणि बाजूला लोखंडी कठडे आहेतच. पण तरीही सवय नसणार्‍यांनी जरा काळजी घेणे आणि डोंगराच्या बाजूने चढणे उतरणे, शरीराचा भार चढताना पुढे व उतरताना मागे/सरळ देणे अशी पथ्ये पाळणे आवश्यक आहे. हा चढणीचा टप्पा ओलांडला की चोरवाटेचा छोटा दरवाजा अचानक समोर येतो. आणि लगेच आपण पद्मावती तळ्यासमोरच निघतो. इतक्या उंच ठिकाणी एवढं भव्य तळं पाहून डोळ्याचं पारणं फिटतं. पद्मावती तळ्याच्या बाजूने वर गेलं की रामेश्वर मंदिर आणि पद्मावती मंदिर आहे. पद्मावती मंदिरात ३० एक जण व्यवस्थित राहू शकतील. थोडा वे़ळ थांबून बॅगमधले खाण्याचे पदार्थ पोटात टाकून पुढे निघालो.

इथून थोडं वर आलं की एक तिठा आहे. त्यातील एक रस्ता सरळ बालेकिल्ल्याकडे, एक डावीकडून सुवेळा माचीकडे आणि तिसरा उजवीकडे संजीवनी माचीला जातो. थोडा उजवीकडे पाली दरवाजा आहे. गडावर यायला तुलनेने ही सोपी वाट आहे. संध्याकाळी परत पुणे गाठायचे असल्याने आम्ही फक्त बालेकिल्ला पाहायचा म्हणून सरळ गेलो. राजगडाचा बालेकिल्ला जणू किल्ल्यावर किल्ला असल्यासारखा आहे. माझा एक मित्र म्हणाला होता की राजगड जिथे संपला असे वाटते तिथून सुरु होतो. आता ते अक्षरशः पटते. रिमझिम पाऊस, बाजूचे घनदाट झाडी यामुळे ही वाट मला थोडी झपाटल्या वाटेसारखी(हाँटिंग) वाटली. बालेकिल्ल्यावर जाण्यासाठी बालेकिल्ल्यालाच वळसा घालून एका ठिकाणी थोडीशी अवघड आणि उभी चढण चढावी लागते. इथेही थोडा शारिरिक आणि मानसिक क्षमतेचा कस लागतो. आमच्या सोबतच्या एक काकू तिथून परत जात होत्या. पण सोबतच्या काही जणांनी विश्वास दिल्यावर त्याही बालेकिल्ल्यावर आरामात आल्या.

बालेकिल्ल्याचा महादरवाजा अजूनही दणकट आहे. वर चंद्रतळे आहे , एक ब्रम्हर्षी मंदिर आहे. आमच्या गाईडनुसार भारतातील ब्रम्हदेवाच्या मोजक्या मंदिरांपैकी हे एक. राजवाडा, सदर, दारूकोठाराचे अवशेष शिल्लक आहेत. किल्ल्याची भव्यता, राजधानीच्या जागेची निवड पाहून छाती भरून येते. इंग्रजांनी तोफा लावून किल्ल्यांवरची बांधकामे आणि पायर्‍या उध्वस्त केल्या आहेत. बालेकिल्ल्यावर काही वेळ थांबून आम्ही परत फिरलो. चढणे सोपे उतरणे अवघड हे ऐकलेले वाक्य अनुभवायला मिळाले. तकलादू कठड्यांना धरत पायर्‍यात कोरलेल्या खोबणींचा आधार घेत आधीची उभी चढण उतरलो. बालेकिल्ला उतरून मघाच्या तिठ्यावर येऊन थांबलो. अजून बाकीचे उतरायला आणि एकंदरीत बराच वेळ हाताशी होता. तेव्हा संजीवनी माचीवर जाऊन येण्यासाठी मुख्य व्यवस्थापकाला गळ घातली. मग बालेकिल्ल्याला उजव्या बाजूने वळसा घालून संजीवनी माचीच्या सुरुवातीला पोहोचलो. चिलखती बुरुज, तशीच चिलखती तटबंदी ही गडाच्या दोन्ही माच्यांची वैशिष्ट्ये आहेत. चिलखती म्हणजे दुहेरी तटबंदी. शत्रूसैन्याने जीवाचं रान करून बाहेरील तटबंदी पाडली की त्याला आतली तितकीच भक्कम दुसरी तटबंदी दिसते. अवसान गळाल्यासारखी अवस्था होते त्याची. शत्रू पुन्हा तयारी करेपर्यंत मावळे बाहेरील तटबंदी पुन्हा बांधून घ्यायचे. सोबतच्या लहान मुलांचे पाय आता पुरे म्हणू लागल्याने संजीवनी माची अर्धी पाहीली आणि मागे वळालो.

पद्मावती माची शेजारी एक पुरातत्व खात्याची कचेरी आहे. तिथे गरमागरम चहा पिलो. खरोखर अमृततुल्य वाटला. जान मे जान आ गई. मग किल्ला उतरायला सुरुवात झाली आणि पावसालाही. कधी रपरप तर कधी भुरभुर पाऊस पडत होता. मजा येत होती. पण आधी जी सोपी वाट होती तीच पावसाने भयंकर निसरडी झाली होती. आणि आम्हा सहा जणांपैकी सर्व सहाजण एकेकदा तरी सपशेल धरणीप्रिय झाले. एकेक पाऊल टाकत कधी हातही बाजूला टेकवत एकदाचे मैदानात आलो. सर्वांचे कपडे लाल रंगात रंगले होते. तसेच गेलो आणि गावातल्या ओढ्यात बसलो. हातपाय धुऊन कपडे बदलून पुन्हा एकदा अमृततुल्य चहा घेतला आणि परतीच्या प्रवासाला लागलो. सकाळी ६.३० ला निघून रात्री ८.३० ला परत पुण्यात आलो.

किल्ल्यावर पहायची राहिलेली ठिकाणे बरीच आहेत. तेव्हा पुन्हा एकदा राजगडाला मुक्कामी जाणे क्रमप्राप्त आहे.

||शिवदुर्गदर्शन||

2007-07-02T14:35:00.000+05:30

राजाशिवाजी.कॉम तर्फे आयोजित केलेले 'शिवदुर्गदर्शन' हे शिवाजीमहाराजांच्या किल्ल्यांच्या छायाचित्रांचे प्रदर्शन नुकतेच पुण्याला गणेश कला क्रीडा मंच येथे संपन्न झाले. प्रदर्शनात जवळजवळ ४०,००० प्रकाशचित्रे(फोटोसाठी मला आवडणारा प्रतिशब्द) मांडण्यात आली होती. अवाढव्य पण तितकेच कलात्मक असे हे प्रदर्शन होते. शिवप्रेमी आणि दुर्गप्रेमींसाठी ही एक पर्वणीच होती. विश्वविक्रम होतो की नाही यात मला स्वारस्य नव्हते. त्यापेक्षा शिवाजीराजांचे कार्य जनतेसमोर जगासमोर आणण्यासाठी काही लोक तन-मन-धन लावून झपाटून प्रयत्न करत आहेत हे तरी जनतेला कळाले. हे प्रदर्शन केवळ किल्याच्या चित्रांचे नव्हते ते होते राजांच्या कर्तृत्वाचे. त्यांनी कोणत्या परिस्थितीतून हे राज्य उभे केले याचे. प्रदर्शन पाहताना अशा ओळी नक्कीच सर्वांना सुचल्या असतील.

'ते लढले तेव्हा म्हणूनी हे महाराष्ट्र राज्य झाले
प्राणांची दिली आहुती अन् आमची अस्मिता झाले '

छाती दडपून टाकणारे कडे, डोंगरकपार्‍या अन त्यावर दिसणारे बेलाग बुरुज आजही राजांच्या द्रष्टेपणाची साक्ष देतात. शिवाजीराजे आणि त्यानी घडवलेल्या नररत्नांनी महाराष्ट्राचा इतिहास उज्ज्वल केला आहे. किंबहुना त्यांच्यामुळेच महाराष्ट्राला इतिहास आहे. नाहीतर आजकालच्या आदिलशहा-औरंगजेबांनी महाराष्ट्र राज्य होऊ न देण्याचा घाटच घातला होता.

आपल्याकडून आता काय अपेक्षित आहे? आपला इतिहास नीट वाचणे. जेणेकरून लहानमुलांना पावनखिंडीत तानाजी मालुसरेने पराक्रम गाजवला असे धडे आई-वडीलांकडून दिले जाणार नाहीत. (हे प्रदर्शनातच एक आई मुलाला सांगताना ऐकले). इतिहास वाचला तसेच गडकिल्ल्यांवर जाऊन आले की आपोआपच उर अभिमानाने भरून येतो. तोच अभिमान, आदर आपल्या कृतीत परावर्तित होईल याची दक्षता घेणे. म्हणजे राजांच्या किल्ल्यांवर आपले व आपल्या मुमताजचे नाव चुन्याने खरडणे, इकडे तिकडे कचरा टाकणे, किल्ल्यांना पिकनिक स्पॉट समजून दारुपार्ट्या आणि हुल्लडबाजी करणे अशा गोष्टी टाळाव्यात आणि दुसरा कोणी करत असेल तर त्यास परावृत्त करावे. किल्ला मंदिराइतकाच पवित्र आहे याचे भान ठेवावे. याबरोबरच राजे किंवा मराठे याबद्दल काही चुकीची माहिती कोणी प्रसारित करत असेल किंवा आपल्याच मित्रांना चुकीची माहिती असेल तर ती दुरुस्त करावी वगैरे.

राजाशिवाजी.कॉमच्या सर्व चमूला पुढील वाटचालीसाठी शुभेच्छा!!

श्री सेवेसी तत्पर

अभिजित यादव

हम दोनो!!

2007-06-15T14:26:00.000+05:30

"चिअर्स...एक जाम अपनी दोस्ती के नाम."

"वेटर.....वत मोर.."

"ऑ?? मला काही म्हणालात??"

"नाही हो...तुम्हाला नाही वेटरला म्हणालो.. वत मोर म्हंजे अजून ओत."

"अस्सं अस्सं.. आजकाल कोणीही मोर म्हटलं की असं वाटतं शिवाजीराव... आम्हालाच कोणीतरी हाक मारतंय."

"ओ..शिवाजी नाही...शिवराज...शिवराज..कुणी नाही हाक मारत तुम्हाला. च्याxxx..तू बर्फ आण रे.."

"सॉरी ..सॉरी.. ज न् रा जरा चुकले.."

"वाटमोरसाहेब, आपल्या तोंडाला अशी काय पानं पुसली आहेत की विचारू नका...आधी नाव म्होरं करायचं आणि मग मागं सारायचं."

"आमचंही असंच झालं ना...पण आम्ही जरा जास्तंच म्होरं म्होरं केलं..जरा वाट बघायला पाहीजे होती."

"पण आम्ही कुणाचं घोडं मारलं होतं हो? त्यांना रबरस्टांप का काय तोच पाहीजे होता ना? नाहीतरी गृहमंत्री असतानाही मी काय वेगळं करतोय? "

"काय राव सांगू आता.. धोबी का कुत्ता ना घर का ना घाट का असं झालंय माझं.. ना बांग्ला ना भारत."

"तरी नशीब माझा अगदी सुचिलकुमार नाही केला..उगाच उभा करून पाडला बिचार्‍याला. द्या टाळी."

"ते ही खरंच...आता मला पानं पुसणार्‍यांच्या तोंडाला काळं फासलं फोर्डनं. मी जातो पाकिस्तानला..भारत नाही म्हणजे पाकिस्तान नक्की घेईल मला.."

"आणि माझं तरी गृहमंत्रीपद कुठं जातंय.."

"म्हटलं तर समदु:खी . नाही तर आहे त्यात सुखी..कस्सं काय पाटीलसाहेब?"

"म्हणून तर आज दोघं इथं एकत्र बसून टुल होतोय ना.. हा हा हा..वेटर...आण रे दुसरी.."

अभिजित..

ओळखा पाहू

2007-06-12T12:03:00.000+05:30

या संवादाची प्रेरणा हे शब्दकोडे आहे. त्यामुळे कृपया आधी कोडे वाचावे. गंधर्व कन्या त्या तरुणाला खालील प्रश्न विचारेल असं माझं उत्तर होतं. मला ते बरोबर वाटतंय. यातलं 'मला वाटतंय' महत्त्वाचं आहे. त्या प्रश्नाला तो तरूण धनिक/भिकारी, गंधर्व/यक्षांनी काय उत्तरे दिली ते तरी पहा. :-)
.................................................................

ग. कन्या: अरे यक्षा, तुझ्याकडे अश्वरथ आहे काय?

जर तो भिकारी गंधर्व असता तर..
भि. गंधर्वः हे गंधर्वकन्ये, माझ्या फाटक्या वस्त्रांकडे पाहून तुला एवढंही समजू नये की मी कोणीही असलो तरी निर्धन नक्कीच आहे. तुझं बुद्धिदारिद्र्य पाहून वैषम्य वाटलं.
ग. कन्या: खिशात नाही छदाम आणि माझी अक्कल काढतोस होय. तुला विचारलं हेच तुझं नशीब समज.

जर तो धनिक गंधर्व असता तर..
ध. गंधर्वः इथंच इथंच चुकतंय तुमचं. आता मी धनिक नाहीये काय? आमच्या नोकराचासुद्धा चांगले चार घोडे असणारा अश्वरथ आहे. हवं तर त्याच्याशी लग्न कर. मी खर्च करतो. हे आंतरजातीय विवाहाचं फ्यॅड जास्त दिवस टिकणार नाही. लक्षात घे मुली तू.
ग. कन्या: तुमच्या नखर्‍यांनी लाखाचे बारा हजार व्हायला वेळ लागत नाही याचा अनुभव आहे म्हणूनच यक्ष शोधतेय.

जर तो भिकारी यक्ष असता तर..
भि. यक्षः हो आहे की. पण सध्या भाड्याने दिलाय. म्हणजे मी नव्हे. वडाप करतोय. म्हणून मी पायी फिरतोय. असं दिसण्यावर जाऊ नको हा. दिसतं तसं नसतं म्हणूनच जग फसतं.
ग. कन्या: अरे खोटारड्या, तुला तर मी चांगलीच ओळखून आहे. मागे चित्राला असंच फसवलंस आणि आता मला शेंडी लावतोस काय?

जर तो धनिक यक्ष असता तर..
ध. यक्षः छे छे. काहीतरीच काय? एका धनिकाच्या अश्वरथाखाली येता येता वाचलो होतो एवढाच माझा अश्वरथाशी संबंध.मी नाटकात कामं करतो. हा सगळा जामानिमा तिथला आहे. रथ आहे पण त्याला खाली चाकं आहेत. मागून दोघे स्पॉटबॉय ढकलंत असतात. पेट्रोल परवडत नाही ना.
ग. कन्या: असू दे रे. मी रथात बसल्यावर अजून दोन जण लागतील ढकलायला बाकी काही फरक पडत नाही. सांगा कुठं कुठं जायाचं हनिमूनला???

..................................................................

अभिजित...

सराव

2007-05-14T18:34:00.000+05:30

इथे कोण कधी कोणाचा होता
जो तो फक्त आपला एकट्याचा होता

रिकामा रिकामा प्याला वाटतो हा
दोष यात थरथरत्या हाताचा होता

कसा पाय जमिनीवर राहणार ठाम
मोह असा त्या एका क्षणाचा होता

सुख दुसर्‍याचे पाहवेना का त्यांना
बांधला जरी इमला कष्टाचा होता

मी धूर्त, मूर्ख, होतो कातडीबचाव, की
चुकला कोन तुमच्या बघण्याचा होता

मला सांगण्याची, वाटली लाज तुम्हा
धक्का इतका पुरेसा अपमानाचा होता

दुखर्‍या जखमांचे मला काय कौतूक
एकेक घाव आता सरावाचा होता

अभिजित...

माणूस लिहितो कशासाठी?

2007-05-04T14:56:00.000+05:30

माणूस लिहितो कशासाठी? एक स्वतःसाठी. दोन सगळयांसाठी. पूर्णपणे स्वतःसाठी ते असतं जे त्याच्या मनात दाटत असतं, तो गुदमरत असतो आणि असह्य होतं म्हणून ते व्यक्त करण्यासाठी तो लिहितो. या लिखाणाची त्याला प्रतिक्रिया वाचकांकडून आली नाही आली, चांगली मिळाली नाही मिळाली काही फरक पडत नाही. कारण कुणीतरी वाचावं म्हणून ते लिहिलेलंच नसतं. दुसरं सगळ्यांसाठी म्हणजे मित्रपरिवार, जवळचे लोक आणि अनोळखी वाचक यांसाठी ते लिखाण असतं ज्यावर मिळालेल्या प्रतिक्रियेने लेखक सुखावतो किंवा दुखावतो. म्हणजे जशी प्रतिक्रिया येते तसं. माझ्याही लेखांच्या, कवितांच्या प्रतिक्रिया मला प्रेरणा देतात. चांगलं लिहिण्यासाठी, चुका सुधारण्यासाठी. असं लिहितानाच मुळी प्रतिक्रियांचा किंवा वाचकांना भिडावं आवडावं असं लिहिण्याचा प्रयत्न असतो. आणि भाषेत वाक्प्रचार, अलंकार हे यथायोग्य पणे आपल्या भावना शब्दात मांडता याव्यात यासाठीच असतात.

कुणी तरी म्हटलं आहेच की जो कवी असं म्हणतो की मी फक्त स्वतःसाठी लिहितो तो कुठेतरी स्वतःशी प्रतारणा करत असतो. कारण तुम्ही एकदा तुमचं साहित्य जनतेसमोर किंवा मित्रांसमोर आणलं की चांगलं लिहीत राहण्याचं उत्तरदायित्व तुमच्यावर येतंच. उस्फूर्त साहित्याला थोडया वास्तवतेच्या भानाची जोड दिली की वाचकांच्या डोळ्यासमोर चित्र उभं राहणं शक्य होतं. तुमची कविता त्याला त्याचीच कहाणी वाटू लागते. तीच तुमची दाद असते आणि पोचपावतीही. सुजाण रसिकांच्या काळजाला हात घालणं कुणाला इतकं सोप्पं वाटत असेल तर ते चूक आहे. आणि त्याच वेळी आपलं लेखन सगळ्यांनाच आवडेल असं वाटणंही चूक आहे. कारण त्यात वाचकाच्या आवडीनिवडीचाही भाग असतोच की. तेव्हा स्वतःशी प्रामाणिक राहून स्वतःला सुचेल तेच लिहून वाचकांच ॠण फेडणं यात लेखकाच्या लेखनाच सार्थक आहे. अपेक्षा वाढतात हे खरंच आहे पण अपेक्षा निर्माण केल्यावर त्या पूर्ण करायला नकोत का? अता तुम्ही म्हणाल की मग असं सारखं तोच दर्जा टिकवणं कसं जमेल? यावर थांबणे हा उपाय आहे. जोपर्यंत दमदार आणि कमीत कमी स्वतःला (मनापासून) आवडेल असं काही सुचत नाही तोपर्यंत थांबावं. सुरेश भट ज्याला थांबता येत नाही तो खरा कवी नव्हे म्हणतात ते यासाठीच. कारण नाहीतर तुम्ही अपेक्षांच्या पुरात वाहून जाल. तुम्हीही आणि तुमचे लेखनही.

अभिजित...

एका लग्नाची गोष्ट

2007-04-23T17:47:00.000+05:30

किती लोकांना मोताळा कुठे आहे किंवा अगदी बुलढाणा कुठे आहे हे माहीत आहे. बुलढाणा नावाचा एक जिल्हा महाराष्ट्रात आहे या पलिकडे मलाही कालपरवापर्यंत जास्त माहीत नव्हते. माझ्या एका वर्गमैत्रिणीच्या लग्नाला मोताळ्याला जाण्याचा योग आला. विदर्भ-खानदेश यांच्या सीमेवर बुलढाणा जिल्हा आहे. कधीही कुठल्याही चांगल्या-वाईट बातम्यांमध्ये मी या जिल्ह्याचे नाव ऐकले नाही. त्यामुळे एका मित्राने बुलढाणा हे थंड हवेचे ठिकाण आहे असं सांगितलं तरी मी त्याला ठाम विरोध केला नाही. आता एका मित्राने आणि दुसर्‍या मित्राने असं सर्वनामात बोलून कोडी घालण्यापेक्षा सरळ मुद्द्याकडेच वळतो.

...१...

संदीप, मी आणि ओंकारने आमची वर्गमैत्रिण मनिषाच्या लग्नाला मु. खरबडी, ता. मोताळा, जि. बुलढाणा येथे जायचं ठरवलं. मी शिवाजीनगर बसस्थानकावर फोन करून पुणे मलकापूर गाडीची चौकशी केली. रात्री पावणे नऊ वाजता गाडी होती. पण सोबत मुली नसल्याने आम्ही वेळेवर म्हणजे अगदी आठ-साडेआठ वाजताच शिवाजीनगरला पोहोचलो. पावणेनऊची गाडी साडेनऊ वाजता आली. आत मुंगीला पाय ठेवायला जागा नव्हती. कंडक्टर केबिनमध्ये जाऊ देईना. ओंकार म्हणाला जा बिनधास्त. मी आणि संदीप मग केबिनमध्ये शिरून बसलो. तिथे आमच्या बरोबर अजून एक (माझ्यापेक्षा)जाडजूड इसम आत शिरला होता. मग ओंकारने बसच्या दारात पायरीवर बूड टेकले. एकंदर मुंगीपेक्षा लहान होऊन आम्ही जागेची साखर खाऊ लागलो. पहिला काही वेळ चांगला गेला पण झोपेचं काय? ड्रायवर तर आमच्यावर बारीक लक्ष ठेवून होता. त्याने धमकीच देऊन ठेवली होती, झोपला तर गाडी थांबवून मागे पाठवीन म्हणून. मध्येच केबिनमधली लाईट लावून तो आमच्यावर नजर टाकायचा. डोळ्याला डोळा लागू दिला नाही ^%*नं. इकडे पायरीवर ओंकारला मागे टेकायला एक बॅग सापडली होती . औरंगाबाद येईपर्यंत त्याची बर्‍यापैकी झोप झाली होती. तेव्हा त्याने आम्हाला पायरीवर येण्याचा आणि स्वतः केबिनमध्ये जाण्याचा प्रस्ताव ठेवला. पडत्या फळाची आज्ञा समजून संदीप आणि मी पायरीवर बसलो. तेव्हा कुठे जरा डुलकी लागली. पुढे रस्त्यात आलेला घाट, हादरे वगैरे काही आठवत नाही. मोताळा शहर मलकापूरच्या आधी येतं. सकाळी सात वाजता मोताळ्याला उतरलो. उतरल्या उतरल्या आम्ही परतीच्या गाडीचं रिझर्वेशन केलं. आणि चिंतामुक्त झालो.

...२...

सुदैवाने खरबडी आमच्या नवनीतचे(चौथा जोडीदार) आजोळ होते. त्यामुळे सकाळी त्यांच्या घरी उतरलो. खरबडी एक चिमुकले गाव होते. आणि अखिल महाराष्ट्रातली काही निर्मल ग्रामे सोडली तर ज्या पद्धतीने सकाळचे विधी उरकतात तसे बर्‍याच दिवसांनी मोकळ्या हवेत आम्हीही उरकून घेतले. मस्त थंड विहीरीच्या पाण्याने आंघोळ केली. तिथे कळले की गावात नळाचे पाणी दहा-पंधरा दिवसातून एकदा येते. सुजलाम् सुफलाम् महाराष्ट्रात हे जरा खटकलेच. गाव अस्सल अहिराणी भाषा बोलत होते. मले, तुले, हाव ऐकायले मजा येत होती. मधातच नवनीतचा मामेभाऊ दिपक आणि बहीण मेघना लुडबूड करायचे. दिपक यत्ता दुसरीत होता पण आजकालच्या हुशार पिढीचं प्रतिनिधित्व करत होता. सराईतपणे मोबाईल, टी. व्ही हाताळत होता. ताईवर दादागिरी करत होता. मामींनी तोपर्यंत नाष्टा समोर आणला. ज्वारी आणि गव्हाचं बिबळं, नुसत्या ज्वारीची सावडं, करंज्या, लाडू भरभरून वाढले होते. ते पाहून गावाकडं काही हातचं राखून ठेवायची पद्धत नसते हे पुन्हा पटलं. हे कमी की काय म्हणून एक झकास गवती चहाचा कप पुढ्यात आला. आम्ही सर्वार्थानं एक वेगळी संस्कृती, एक वेगळा पाहुणचार अनुभवत होतो. लग्न अकरा वाजता होतं आणि आम्ही नऊ वाजताच आवरून बसलो होतो. गाव फिरून यायची हुक्की आली म्हणून आम्ही बाहेर पडलो. एक एक रस्ता पकडून बरंच अंतर चालून गेलो की परत यायचो. मग दुसरा रस्ता. तिकडची शेतं, विहीरी, झाडं, माणसं सगळं थोडसं वेगळं, नवीन वाटत होतं. गावातले काँक्रिटचे रस्ते, गावाला शहराशी जोडणारे डांबरी रस्ते पाहून अभिमान वाटला. नाहीतर यूपी-बिहारच्या वाड्या-वस्त्यांमध्ये कुठे आहेत वीज-पाणी-रस्ते. लग्नाची वेळ झाली तसे आम्ही मांडवाकडे (लग्नमंडपाकडे) सरकलो. तिकडे पुण्यस्मरणाचा कार्यक्रम चालू होता. त्यात आपल्या समाजातल्या काही लोकांची लग्नाआधी आणि नंतर देव म्हणून पूजा करायची असते असं कळालं. मनिषाला आम्ही आल्याची वर्दी दिली आणि मांडवात नजर टाकायला मोकळे झालो.

...३...

लग्नाच्या पद्धती स्थळ, धर्म, जात यानुसार बदलतात. वर्गमित्र आणि मैत्रिणींच्या लग्नांत आम्हाला हेच प्रत्ययास येतंय. मागे दापोलीला मैत्रिणीच्या बहिणीचं कोकणी लग्न, नंदुरबारला अटेंड केलेलं गुजराथी(किंवा गुजर) लग्न, मुंबईत मैत्रिणीचं ब्राम्हणी पद्धतीचं लग्न, रूम पार्टनरचं नगरी ष्टाईल लग्न आणि पुढेही नागपूर, पुणे, कराड(?) अशी लग्ने अटेंड करण्याचा योग येणार आहेच. सर्व लग्न पद्धतीमधले गुणदोष यांची चर्चा होत असतेच. आणि हे वर्‍हाडी लग्न अपवाद नव्हतंच. अकराचं लग्न साडेअकराला लागलं हा एकच दोष. काही ठिकाणी ही रीतच असते. इकडे नवरा नवरी मंगलाष्टकापासून ते हार घालेपर्यंत राजा-राणी खुर्चीवर मस्तपैकी बसलेले होते. अक्षता पडल्या लगेच नवरानवरी भेटीगाठीसाठी मोकळे. मनिषा-योगेशचे(जोडपं) छानसे फोटो काढून आम्ही मागे बघतो तर पंगती बसल्या होत्या. आम्हीही बैठक मारली. पत्रावळीवर भात आला. मग चपातीही. लग्नात चपाती क्वचितच असते. आजूबाजूला बसलेल्यांनी चपाती मोडायला सुरुवात केली. पण आम्हाला कळेना काय चाललंय. समोरच्या पंगतीतल्या आजोबांनी विचारलं,"कोण्या गावचे तुम्ही?". समजलं की आपलं काहीतरी चुकतंय. नवनीतने सांगितलं की चपातीचा बारीक चुरा करून त्याचाच द्रोण करून वरण घ्यायला वापर करायचा. मी कसाबसा भात आणि चपाती एकत्र करून द्रोण(अहं खड्डा) तयार केला. बिचार्‍या संदीपला शेवटपर्यंत तो द्रोण जमला नाही आणि वरण-चपाती ऐवजी वांग्याची भाजी अन् चपाती खावी लागली. ओ़ंकारने मात्र सराईतपणे द्रोण करून वरण ओरपलं. भात आणि चपातीच्या द्रोणात वाढलेले तूप-वरण अप्रतिम लागत होते. अगदी बोटं चाटून खाल्ली आम्ही. वांग्याची भाजीसुद्धा झटकेबाज होती. पाहुण्याला आधी वाढायच्या सूचना वाढप्यांना सतत मिळत होत्या. सर्वांना वाढून झाल्याशिवाय जेवण सुरू झालं नाही तसंच उठतानाही सगळयांच झाल्यावरच आरोळी ठोकली गेली. साधं-सोप्पं पण रसदार जेवण आम्हा शहरी मुलांना तृप्त करून गेलं आणि लहानपणीच्या गावच्या आठवणी ताज्या करून गेलं. चार पंगती उठल्यावर नवरा-बायको जेवणार होते. आम्ही दोघांसोबत फोटो काढून घेतला. थोड्या गप्पा मारल्या. नाव घ्यायला लावलं. नंदुरबार आणि बुलढाण्याला हा अनुभव सारखाच आला. तिकडे नाव घ्यायला कोणी हट्ट करत नाही. मग आम्हीच दोन्ही वेळा हट्टीपणा केला . मनिषानं सुरेख नाव घेतलं. मला क्षूद्रबुद्धीला ते लक्षातही ठेवता नाही आलं. नवरोबांनी आढेवेढे घेतले मग त्यांना एका वाक्यात नाव घेण्याची सूट दिली, तेव्हा माझी जीवनसंगिनी मनिषा असं पण लगेच बोलले. नवर्‍यांना सूट दिली की लगेच फायदा घेतात. जेवणाचा अंमल जाणवू लागला होता. चार पंगती नंतर नवराबायकोच्या पाठीवर पापड फोडण्याचा कार्यक्रम होता. तोपर्यंत कुठेतरी विश्रांती घ्यावी म्हणून आम्ही तिथून सटकलो आणि नवनीतच्या घरी निघालो.

...४...

मध्येच वाटलं कशाला घरी जायचं? त्यापे़क्षा जवळ विठ्ठल-रुखमाईचं देऊळ होतं तिकडे जाऊ. नवनीतचा मामेभाऊ दिपक आणि आम्ही चौघे देवळात गेलो. देऊळ चांगलं मोठं होतं. आत एक सतरंजी ऐसपैस अंथरली होती. तेच आमंत्रण समजून आम्ही तिथे आडवे झालो. बोलता बोलता एक एक आवाज कमी होऊ लागला. आणि सगळे गाढ झोपून गेलो. दिपक इकडे तिकडे उड्या मारत होता तेवढाच आवाज. बाकी ऐन दुपारी देवळातल्या गारव्यात आम्ही मनसोक्त झोपलो. एकदोन तासांनी दिपकनं सगळ्यांना कानात वारं फुंकून, पायाला गुदगुल्या करून, केस ओढून उठवलं. तिथून पाय निघत नव्हता पण पापड फोडतात म्हणजे काय करतात हे बघायचं होतं. वाटेत सगळ्यांनी बर्फाचा गोळा खाल्ला. मजा आली. घरी येऊन हात-पाय धुऊन आम्ही लग्नाकडे गेलो. तिकडे गेल्यावर समजलं की पापड-बिपड फोडून-बिडून सगळं झालं होतं आणि मानपान, ओवाळणी असे एक दोन कार्यक्रम राहिले होते. उपस्थित लोकांना थंडगार पाणी दिलं जात होतं. परत परत आदरातिथ्याचे नमुने मिळत होते. शेवटी मुलीची पाठवणी करायचा क्षण आला. आईच्या डोळ्यांत पाणी तरारलं. मुलगीही भावनावश झाली होती. बहीण-भाऊ बरोबर होते. धीर देत होते. नवरा बिचारा कावराबावरा झाला होता. मनिषाचे बाबा-भाऊ जरा बाजूला उभे होते. पण पुरुषाचे अश्रू कुणाला दिसले? लग्न नवर्‍याच्या घरी असल्याने मुलगी तिथेच राहणार होती. मग दुसर्‍या दिवशी तिला परत माहेरी घेऊन जाणार होते. नवराबायको बसले आणि गाडी हलली. आम्हीही मनिषाच्या घरच्यांचा निरोप घेतला.

...५...

नवनीतच्या घरी येऊन परतीची तयारी सुरू केली. तोवर मामींनी पोहे बनवलेच होते. किती लाड झाले या दोन दिवसात आम्हालाच माहीत. घरातल्या सर्वांसोबत एक फोटो काढला. सर्वांना दाखवल्यावर उमटलेले कौतुकाचे उद्गार कॅमेरा घेतल्याचे सार्थक करून गेले. पुण्याला येणं केवळ अपरिहार्य होतं म्हणून निघालो. आपापल्या बॅगा पाठीवर टाकल्या. नवनीत आणि दिपक सोबत मोताळ्याला आले होते. आमची बस येईपर्यंत गप्पा मारल्या. उसाचा फक्कड रस पिला. दिपक तर आम्हाला सोडतंच नव्हता. शेवटी मलकापूर्-पुणे गाडी फलाटावर लागली. मूकनयनांनी आम्ही नवनीत-दिपकला निरोप दिला. सकाळीच रिझर्वेशन केल्याने जागेचा प्रश्न नव्हता. लग्न परफेक्ट झालं असं एकमेकाला सांगतच आम्ही झोपी गेलो. जातेवेळी झालेल्या झोपेच्या खोबर्‍याची बर्फीरुपात परतफेड झाली अन परत पुण्याला येईपर्यंत क्वचितच जाग आली.

***

अभिजित...

लगीनगप्पा-२

2007-04-13T10:51:00.000+05:30

कृपया अगोदर लगिनगप्पा १ ची प्रस्तावना वाचावी म्हणजे लगिनगप्पात कधीही सामील झालात तरी लिंक तुटणार नाही. :-)
.............................................................................
एकदा शेजारच्या गावचे काही पाहुणे आपल्या घरी आले. चार-पाच जण होते. आणि म्हणाले की तुमच्या अक्काला मागणी घालायला आलो आहोत. तसे ते आईच्या (माझ्या आज्जीच्या, तिला तिची मुलं प्रेमानं ’म्हातारे’ म्हणायचे) लांबच्या नात्यातले होते त्यामुळे मुलगी बघण्याचा वगैरे प्रोग्रॅम करायला काही हरकत नव्हती. गावातली अजून चार-पाच मानाची माणसं आली. मुलगी बघितली. आणि बोलणी सुरू केली. सगळं पसंत आहे असं म्हणून मुलाकडच्यांनी देण्याघेण्याचं बोलताना २५ तोळे सोनं आणि पन्नास हजार रोख रक्कम मागितली. आम्ही सगळे विचारात पडलो. एक तर आमची लेवल ५-१० तोळे सोनं अन १५ हजारभर रुपये अशी मनात ठरली होती. आणि त्यात ते आईच्या नात्यातले त्यामुळं डायरेक्ट नकार कसा सांगायचा अशा कोड्यात पडलो होतो. दोन तीन दिवसात कळवतो असं सांगून विषय लांबणीवर टाकला. दुसऱ्या दिवशी सकाळी आई म्हणाली, "मी आज जाऊन येते पावण्याच्या घरनं, मग सांगूया काय ते."
संध्याकाळी आई परत आली. आली ती हसतंच आली. मग लागली किस्सा सांगायला. "घरात गेले तवा मालकीण घरात हुती. पाणी घेउन येईस्तवर भाईरल्या खोलीत ठेवलेल्या ज्वारी आन भाताच्या कणग्यावर थाप मारून बघितली. निस्ता पोकळ आवाज. हौद बघितला. त्यो पन मोकळाच. घरात जरा मालकिणी बरोबर नदार टाकली. काय दम न्हाई. आन खायला आन न्हाई. असल्या घरात माझी पोरगी देऊ व्हंय? आन ती बी मी २५ तोळं सोनं , ५० हजार हुंडा देऊन?" आजीनं तिच्या डोळ्यानं बघून खात्री केली आणि आम्ही नि:श्वास सोडला. बोला तुमच्या लव मॅरेजमधी आसलं कसं बघणार?

लगीनगप्पा-१

2007-04-09T17:26:00.001+05:30

आता घरी लग्नाचा विषय सतत चर्चेला असतो.(!!) तेव्हा साहजिकच जुने किस्से, घटना परत ओठांवर येतात. वडीलांकडे(नाना) तर याबाबतीत गोष्टींचा शक्यतो सत्यकथा किंवा स्वानुभवाचा खजिनाच आहे. त्यातले काही मी लिहायचा प्रयत्न करतोय. एकदा नाना इतर काही जाणत्या माणसांसोबत आमच्या नात्यातल्याच मुलीसाठी स्थळ बघायला गेले होते. इथून पुढे नानाच निवेदक आहेत.
..............................................................

आम्ही अक्काला स्थळ बघायला सातारला गेलो होतो. सकाळचे अकरा वाजले होते. चारपाच जुनीजाणती माणसंपण बरोबर होती. घर बरं दिसत होतं. शेतीभाती होती. भाऊबंद होते. पण पावणे कुठे दिसत नव्हते. पावणे म्हणजे मुलाचे वडील. त्यांच्या मंडळींना विचारलं तर म्हणल्या रानात गेलेत येतील तासाभरात. वाट बघितली. जरा बोलाचाली झाली तरी अजून पावण्याचा पत्ता नाही. जेवण झालं. आता येतील मग येतील. आमच्या मनात पाल चुकचुकायला लागली. तेवढ्यात पावण्याचा आवाज आला. आले पण ते काय आत येईनात. आमचे भाऊ बघतात सगळं असं म्हणून बाहेर सोप्यात बसले. बारीकसारीक इकडचीतिकडची चौकशी झाली आता निघायची वेळ झाली पण पावणा बाहेरच. चार एक वाजता निरोप घेऊन परत निघालो. गावातंच वाटंत एक मारुतीचं देऊळ होतं. म्हटलं जरा दर्शन घेऊ. दर्शन घेऊन बाहेर कट्ट्यावर जरा बसलो होतो. गुरामागनं रानात गेल्याला एक शेतकरी आमच्याजवळ आला. आम्ही गप्पा मारत होतो. चांगलं फक्कड स्थळ भेटलं वगैरे. म्हटलं जरा गावातल्या माणसाला विचारावं. "काय बाबा तुमचं काय म्हणणं आहे या घराबद्दल", आम्ही विचारलं. शेतकरी अजून जरा जवळ आला आणि म्हणाला," अता मी काय कुणाचा वेल वाढत आसल तर खुडु इच्छित न्हाई. पण गावातच राहतूय आन खोटं बोलला म्हणाय नगो म्हणून सांगतो. तुम्ही तिथं गेलात तवा पावणे घरात हुते का?""नाही. रानात होते. निघताना आले.""परत आल्यावर ते घरात आले का?""नाही.""तुम्ही त्यांचे पाय बघितले का?""नाही." शेतकरी कुजबुजला "आहो, महारोग हाय त्या घरात. पावण्याच्या पायावर डाग दिसत्यात." मग जे आम्ही झपाझप स्टँड गाठलं. चिडीचूप. सरळ घरी. आम्हाला यंदा लगीनच करायचं नाही असा निरोप पाठवून दिला.

कशाचं काय अन् कशाचं काय

2007-03-28T18:37:00.000+05:30

कशाचं काय अन् कशाचं काय
खेळाचा खंडोबा झालेला हाय

एक नाय अन् दोन नाय
समद्यांचीच् वाट लागलेली हाय
कशाचं काय अन् कशाचं काय

हे काय रडं आजचं नाय
हारणं पाचवीला पुजलेलं हाय
कशाचं काय अन् कशाचं काय

कागदी वाघांचे मातीचे पाय
रँपावर चालती ते मैदानावर नाय
कशाचं काय अन् कशाचं काय

बघणार्‍या लोकांना अक्कल नाय
आज वर चढवतील उद्या हाय हाय
कशाचं काय अन् कशाचं काय

अजूनसुदा सुधरायला चानस हाय
बांगला बरोबर सिरिज मे मधी हाय
कशाचं काय अन् कशाचं काय

अभिजित...

हैदराबादी कविता

2007-03-23T13:56:00.000+05:30

हाथा मे हाथ मिलाके
हाथा मे हाथ मिलाके
अंगूठी चुराके उनो चली गयी
अभी गले मिलनेकू आरी
क्या करती की क्या की...

चाय पीनेकू आके
चाय पीनेकू आके
सॉसर चुराके उनो चली गयी
अभी फुल मिल्सकू आरी
क्या करती की क्या की...

पहलीच मुलाकातमे
पहलीच मुलाकातमे
फाय स्टार मे मेरेकू चुना लगाई
अभी डेट पे ले जाओ बोलरी
क्या करती की क्या की...

सगाई-सगाई बोलके
सगाई-सगाई बोलके
पूरी शॉपिंग कराली
अभी शादी-शादी बोलरी
क्या करती की क्या की...

स्वरचित नाही. (Email forward)

न्यून

2007-03-22T10:06:00.000+05:30

ऋतू येत होते ऋतू जात होते
इथे लोक नित गझल-प्रेमात होते

कुणाला कळाले नशिब वाढलेले
जरी सामर्थ्य त्याहि हातात होते

ऋतूंनी फुलांना कुठे शिकवलेले?
फुलावे कसे हे अभिजात होते

मुक्या भावनांनी जणू शब्द ल्याले
तुझे हात जेव्हा या हातात होते

सख्या तू असा रागवावा मजवरी
असे काय न्यून अनुनयात होते

अभिजित...

थांब ना जरा

2007-03-01T16:34:00.000+05:30

मोहरला चाफा तू थांब ना जरा
अंधारल्या वाटा तू थांब ना जरा

मिठीतल्या फुला तू थांब ना जरा
वेगावला झुला तू थांब ना जरा

पाणावले डोळे तू थांब ना जरा
थरारले अंग तू थांब ना जरा

जाऊ नको अशी तू थांब ना जरा
झालो वेडापिसा तू थांब ना जरा

घे मलाही संगे तू थांब ना जरा
उद्या नाही पुन्हा तू थांब ना जरा

अभिजित...

प्रेमांजली

2007-02-09T18:44:00.000+05:30

मी कोण कुठला, मी नव्हतो कुणीही श्रेष्ठ
तुम्ही तुमच्या प्रेमाने केले अभिषिक्त मला

केली नव्हती अपेक्षा एवढ्या उदंड स्नेहाची
तुमच्या सहृदयतेने केले आजन्म कृतज्ञ मला

अवघड आहे दुनियेत असणे मित्र जिवाचे
ही निर्मिकाची कृपा भरभरुन दिधले मला

मी काय दिले म्हणून इतका आपलेपणा
रेशिमगाठी म्हणजे काय, कळले बहुधा मला

ही नाही कविता, ही होय अर्पण-पत्रिका
माझी हर एक निर्मिती आहे अर्पण तुम्हाला

अभिजित...

सय

2007-02-07T11:01:00.000+05:30

शब्द नाही आज माझी बोलती आसवे
थेंब थेंब सय तुझी डोळ्यांतून ओघळे

शक्य नाही ते तुला कायमचे विसरणे
क्षण देतील साद जे तुजसवे बहरले

मी अता शोधत नाही विरहाची कारणे
थांबवले आहे अता मी स्वत:ला कोसणे

नाही चालली काही मात्रा नियतीपुढे
झालो वेगळे तरी आहेत सांधलेली मने

तू ठेव अशीच आठवणीत जपून मला
राहो अंतापर्यंत अशाच अक्षय ह्या भावना

अभिजित...

रामगढ के शोले

2007-01-16T20:03:00.000+05:30

'शोले' चित्रपट हा हिंदी चित्रपटसृष्टीतला मैलाचा दगड आहे. भारतीय जनामानसावर या चित्रपटाचा असलेला पगडा लक्षात घेऊन यंदा दहावीच्या अभ्यासक्रमात 'शोले' हा विषय समाविष्ट करण्यात आला आहे. याचा एक फायदा म्हणजे 'शोले' सर्वांनी इतक्या वेळा पाहीला आहे की पाठ्यपुस्तकाची गरजच नाही. आणि परीक्षेच्या काळात भाड्याने CD उपलब्ध करून दिल्या जातील अशी घोषणा शिक्षणमंत्र्यांनी केली आहे. तेव्हा आता काम उरले एकच. प्रश्नपत्रिका काढणे. आणि मंडळाने सर्वानुमते 'शोले' चित्रपटाचे जाणते अभ्यासक श्री श्री अभिजित यादव यांच्याकडे सोपवले आहे. तर अशी असेल प्रश्नपत्रिका.........

-------------------------------------------------------------------------------

सूचना: १. एकूण ८ प्रश्न असतील. (आदमी १ और प्रश्न ८!!)
२. सर्व प्रश्न सोडवणाऱ्याला पचास हजार इनाम दिले जाईल.

प्रश्न १ : खालीलपैकी एका विषयावर ४ पाने निबंध लिहा....(१५ हजार)

धन्नोची स्वामीनीनिष्ठा

खरा नायक कोण: जय की विरू?

मी गब्बर असतो तर?

रामगढचे निसर्गसौंदर्य

प्रश्न २ : खालीलपैकी २ प्रश्नांची उत्तरे २ ते ३ पाने लिहा......(१० हजार)

ठाकूर बल्देव सिंग आणि डाकू गब्बर सिंग यांच्यातील दुश्मनीची कारणे सांगा. तसेच ठाकूरने गब्बरला पकडण्यासाठी जय आणि विरू यांचीच निवड का केली?

गब्बरने रामगढच्या वासीयांवर केलेले अत्याचार तुमच्या शब्दांत सांगा.

जयने विरूसाठी केलेला त्याग उदा: दोन्ही बाजूला समान छाप असलेल्या नाण्याचा वापर आणि जय-विरूची दोस्ती यावर चित्रपटाएवढे प्रदीर्घ उत्तर लिहा.

विरू आणि बसंतीची प्रेमकहाणी.

प्रश्न ३ : टीपा लिहा. शब्दमर्यादा- रेल्वे स्थानकापासून ते रामगढपर्यंत बसंतीने जितक्यावेळा "यूं तो हमे फ़िजूल बात करने की आदत नही" म्हटले आहे तितकी.....................................................(८ हजार)

सूरमा भोपाली आणि जेलर यांचे विनोद.

विरूचे मद्यप्राशन करून जलकुंभारोहण.

रामलाल: एक आदर्श निष्ठावंत.

होळी उत्सवातील नाट्यमय घडामोडी.

प्रश्न ४ : एका वाक्यात उत्तरे द्या..................................(२ हजार)

जय नेहमी कोणते वाद्य वाजवत असे?

बसंती चांगला नवरा मिळावा म्हणून कोणत्या देवाची प्रार्थना करत असे?

जय-विरूला पकडून देण्यासाठी सरकारने किती इनाम लावले होते?

अहमद-इमामचा मुलगा नोकरीसाठी कोणत्या गावी जात असतो? (ही हा हा कसं वाटतंय पेपर सोडवताना)

प्रश्न ५: गाळलेल्या जागा भरा. .....................................(६ हजार)

ये हात मुझे दे दे................. . (टीप: नीट विचार करा. हात देण्याआधी नव्हे. उत्तर लिहिण्याआधी)

तुम्हारा नाम क्या है......................?

तेरा क्या होगा,....................?

अरे ओ ........... कितना इनाम रखे है रे सर्कार हमपे?

चल ......... आज तेरी ...........की इज्जत का सवाल है। (टीप: दोन गाळलेल्या जागा आहेत. दोन उत्तरे आहेत. दोघींच्या इज्जतीचा सवाल होता. त्यामुळे फ़क्त दोन उत्तरे ओळखली तरी पूर्ण गुण मिळतील.)

प्रश्न ६ : कोण कोणास म्हणाले ते लिहा. ..........................(३ हजार)

इतना सन्नाटा क्यूं है भाई?

लोहा गरम है मार दो हथोडा।

यूं तो १०-२० को तो हम भारी पड ही सकते है।

सूंअर के बच्चो।

हमारी जेल मे सुरंग???

पहली बार सुना है ये नाम।

प्रश्न ७: खालीलपैकी कोणत्याही एका प्रश्नाचे उत्तर द्या. ...............(४ हजार)

गब्बरला पकडण्यासाठी वर्तमानपत्रामध्ये जाहीरात द्यायची आहे. त्याचा मसुदा तयार करा. (शब्दमर्यादा: इनामाची रक्कम/१०००)

गावकऱ्यांना धमकावण्यासाठी गब्बरला एक पत्र/चिठ्ठी तयार करून द्या.

प्रश्न ८: समजा रामगोपालवर्मा ऎवजी तुम्हाला शोले चा रिमेक बनवायची संधी दिली आहे. त्या अनुषंगाने खालील प्रश्नांची उत्तरे द्या. उत्तरे चांगली असतील तर सरदार साबासी देगा...................................(५ हजार)

बसंतीच्या घोड्याचे/घोडीचे नाव काय ठेवाल?

रामलालला ५व्या वेतन आयोगानुसार बढती/पगारवाढ द्याल काय?

विरूला पाण्याच्या टाकीऎवजी कुठे चढवाल?

जयला बनावट नाणी वापरल्याबद्दल जेलमध्ये टाकाल काय?

....................... हा प्रश्न तुमच्यासाठी राखीव, तुमच्या निर्मितीक्षमतेसाठी. काहीही उत्तर द्या.

--------------------------------------*खतम*-----------------------------------

दाखला

2007-01-09T18:06:00.000+05:30

दिसणारा हर एक जण परका वाटला होता
ओळखी पुसायचा मी घाट घातला होता

कधी होणार समतल ही जातींची उतरंड
तसा शबरीच्या बोराने रामही बाटला होता

हा कसा अवेळी अंधार पसरला आहे
सूर्य वटवाघळांनी दिवसा झाकला होता

ढोंग पावित्र्याचे जेव्हा उघडे पडले
माझाच चेहरा तेव्हा मलाच हासला होता

क्षुद्रापरी चिरडतात हे मानवी जीवाला
पाहून रौद्र इथले शैतान लाजला होता

ठाऊक मजला आहे पैसा धुळीतला मी
न ठोकरून त्यांनी माझा मान राखला होता

आता बटीक कायद्याकडून नाही कसली अपेक्षा
पाय चाटी तुमचे तो सर्वात लाडला होता

धार आहे म्हणता शब्दांना तुम्ही माझ्या
माझ्याकडे स्वत:च्या जीवनाचा दाखला होता

अभिजित...

दोन पोपट

2007-01-03T14:52:00.001+05:30

परवा मी मुंबईला माझ्या मित्राबरोबर म्हणजे हेमंत बरोबर भटकत होतो. संध्याकाळची वेळ होती आणि मला थ्री-फ़ोर्थ विकत घेण्याची हुक्की आली.
बाजूला स्टॉल होतेच. मांडून ठेवलेल्या थ्री-फ़ोर्थच्या गठ्ठ्यातून मी माझ्यासाठी एक शोधत होतो. बऱ्याच परीक्षणानंतर मी एक थ्री-फ़ोर्थ पसंत केली.
तसा तो विकणारा माणूस म्हणाला," तुम्हाला नाही यायची ही". आणि वरून हेमंतकडे बोट करून "पण ह्यांना बसेल बरोबर." च्यायला. केला पोपट.

***
एकदा कराडला मी आणि माझा भाऊ सहज कपडे खरेदी साठी बाहेर पडलो. शर्ट वगैरे घेतला. म्हटलं आलोच आहोत तर अंदर की बात अंडरविअर ही घ्यावी.
दोघांना एक-एक अशा दोन ८५च्या अंडरविअर मागितल्या. दुकानदार सेड, "तुम्हाला ९० ची लागेल." परत पोपट.

झुंज

2006-10-11T18:09:00.000+05:30

तोडा त्या श्रृंखला फेका ही बंधने
उठूद्या झुंजार ज्वाला पेटवा तुमची तने

प्रेषितांची वाट बघण्या वेळ नाही आता
तुमचे शब्द सूक्ते अन् आयुष्य दाखला बने

ढेकळापरी मातीच्या फुटतील कारागृहे
जाणवू द्या त्यांनाही हृदयातील स्पंदने

कुत्सित जन हसतील म्हणतील, "हे कोण?"
अनलाने दिली न ओळख जाळली नुसती वने

बक्षिसापरी झेलुया घाव हे पदोपदी
ध्येयावर निष्ठा हे मलम तुला वेदने

कूपात सडणाऱ्यांचा खच हा इतस्तत:
यातनामुक्ती द्याया तुला आलो हे अवने

स्वागतास तुमच्या वाजतील सनई-चौघडे
सिद्ध व्हा साद द्या प्याऱ्या युद्धगर्जने

गोंजारणार कुठवर ही षंढ उद्विग्नता?
विश्व'जित' आहा तुम्ही चेतवा तुमची मने

अभिजित....

कीर्ती

2006-10-07T18:15:00.000+05:30

या सुन्या घरट्याची तुला खंत का रे?
झाली पिले मोठी, हा होय अंत का रे?

विजयात तुम्ही त्यांच्या फुंकल्या तुताऱ्या
हार दोन घालून, झाले ते महंत का रे?

हे फुकाचे ज्ञान पाजती सर्व जगाला
घेती टाळ्या यांना, म्हणू मी संत का रे?

लुटती जनतेला हे बाबू आणि मंत्री
लाटल्या देणग्या ज्यांनी, ते हे पंत का रे?

मंथरेचे दास हे, हे शकुनीचे पाईक
या थोर भुरट्यांची, कीर्ती दिगंत का रे?

'जीत' आहे हीन, अन अर्थहीन कवतिके
या निष्पाप धरणीची, दु:खे अनंत का रे?

अभिजित.....

अर्धा मी अन अर्धी तू

2006-09-28T19:19:00.000+05:30

एकाच छत्रीत, अर्धा मी अन अर्धी तू
भिजलो मात्र, अर्धा मी अन अर्धी तू

चिंब पावसाच्या सरी बरसल्या
शहारलो मात्र, अर्धा मी अन अर्धी तू

कोसळत्या पावसात निर्जन वाटेवर
हरवलो मात्र, अर्धा मी अन अर्धी तू

निनादली दामिनी, कडाडले ढग
घाबरलो मात्र, अर्धा मी अन अर्धी तू

वाफ़ाळत्या चहाचा हिंदकळता कप
गारठलो मात्र, अर्धा मी अन अर्धी तू

पावसाची रिपरिप, पानांची सळसळ
मोहरलो मात्र, अर्धा मी अन अर्धी तू.

अभिजित.....

चंद्रिका मनामधी भरली

2006-09-27T19:10:00.000+05:30

पाहता चंद्रिके तुला मी मजला विसरून गेलो
स्वप्नाळू डोळ्यांत तुझ्या मी अलगद उतरून गेलो

हटता न हटे तसबीर मजसमोरुन तुझी
पुलकित आभास तुझा, मी क्षणभर मोहरून गेलो

लावे वेड जीवा मनमोहिनी हास्य तुझे
तुझ्या हसण्यात जणू, मी मला हरवून गेलो

अल्लड चेहऱ्यावर तुझ्या कसली ही उत्सुकता
मी प्रियकर तुझा, क्षणभर मज समजून गेलो

सांगता काही अशी, लाजून का गेलीस तू?
मोकळ्या भाळी तुझ्या, मी मला निरखून गेलो

मृगजळी अस्तित्व तुझे जाणतो मी जरी
चाहूलीने नुसत्या तुझ्या, आज मी हरखून गेलो.

अभिजित....

अगतिक

2006-09-23T19:50:00.000+05:30

का मलाच पोळतात हे निखारे
क्षणिक हासू, अनंत दु:खाचे धुमारे

का दाखवते मज मृगजळ सुखाचे
समजू कसे मी नियतीचे दुष्ट इशारे?

आशेत पहाटेच्या झिजला जन्म सारा
का न संपणारी मग ही निशा रे?

मुर्दाड झाले मन आता, तरी
का न थांबणारी ही वेदना रे?

पाठशिवणीचा खेळ अव्याहत चाले
का दैव हे सतत मजसंगे प्रतारे?

नेत्रांतून अश्रुंना खळ नाही
माझ्याच वाट्याला का भोग सारे?

अंत पाहे क्रूर नशिब माझे
हा गोंडस स्वप्नांचा चक्काचूर का रे?

अगतिक झाले मी, ही परीक्षा विखारी
माझ्या पापपुण्याचा चुकला हिशेब का रे?

अभिजित...

या एकांती

2006-09-18T12:55:00.000+05:30

या एकांती स्वप्न दिसले मला
या एकांती विश्व गवसले मला

शोधले फ़ुकाच स्वत्व: दाहीदिशा
या एकांती येऊनी बिलगले मला

कल्लोळ श्वापदांचा अहोरात्र चालला
या एकांती शांतपण लाभले मला

यंत्रांच्या दुनियेत माणूस(पण) हरवला(ले)
या एकांती हे ही जाणवले मला

मी मला एकटा म्हणू कसा?
या एकांती कवितेने कवळले मला.

अभिजित...

दास चरणीचा तुझ्या

2006-09-13T19:44:00.000+05:30

धुंद या रात्री अशा, गंध केसांचा तुझ्या
उठते पहाट ऐकुनी नाद पैजणांचा तुझ्या

रुळते बट गालावरी, विस्कटला भांग तुझा
करतो घायाळ मला शर नयनांचा तुझ्या

मृदू सिंहकटी, चाल गजगामिनी तुझी
वाटतो हवाहवासा मज पाश बाहूंचा तुझ्या

उतरो न नशा ही पागल मिठीची तुझ्या
पाजून टाक जाम मत्त ओठांचा तुझ्या

हरलो मी स्वत्व तुझ्यात, झाली 'जीत' तुझी
बनवून टाक मला दास चरणीचा तुझ्या

अभिजित...

मी सायकल शिकतो.

2006-09-10T20:04:00.000+05:30

माझ्या सायकल शिकण्याची कहाणी संवाद रुपाने लिहायची हुक्की आली. यत्ता आठवी मध्ये मी सायकल शिकलो. यथाकाल त्यात 'हात सोडुन चालवणे', 'ब्रेक न लावता घरापासुन क्लासपर्यंत जाणे', 'पुढचं चाक उचलून सायकल चालवणे' अशी value addition होत राहिली. पण सायकल शिकेपर्यंतचा प्रवास अविस्मरणीय झाला.
.......................................................................

"बबलू, सायकल शिकून घे तेवढी.", इति मातोश्री

मी, "................"

वडील, "आता गावात क्लासला जायला लागेल. "

"हट मर्दा, ती कलमाड्यांची गुड्डी सुद्धा शिकली. ऎकतोयस का नाही मुकाट्यानं?", मासाहेब कडाडल्या आणि अस्मादिकांच्या कानात तुताऱ्या वाजु लागल्या. याला उत्तेजना म्हणावी की तेजोभंग हे अजुनही समजत नाही.

नानासाहेब (म्हणजे पिताश्री): "गवत्यांच्या दुकानातनं घ्यायची भाड्यानं. तासावर. शिकलास की नवीन घेऊन देतो."

मग अभिजित, इंद्रजित आणि संजय, विजय (आमचे शेजारी) अशा राम-लक्ष्मणाच्या दोन जोड्या सायकल शिक्षण मोहिमेवर निघाल्या.

"आधी हॉप्पिंग करायला शिक.", कुणीतरी म्हटलं.

"सोडू नको रे कॅरेज."

"धाऽऽऽऽऽऽड!!!!!!!!!!"

"...................."

"सोडलवतंस वंय?"

"सायकलला काय झालं नाय ना? चेन पडली...डेंजर पण तुटलाय."

"मागचं चाक उलटं फ़िरव मग बसंल." सूज्ञ सल्ला.

"हा..बसली. च्यायला हात काळं झालं."

दुसरा दिवस:

"नळीवरनं पाय टाकून बस."

"मागनं यतंय का बघुया."

"थाऽऽड. कॅरेजला पाय थटला. "

हळू हळू मग बॅलन्स जमायला लागला.

आणि मग:

"एऽऽऽ बघे.. ढिंच्याक! ढिढिंच्याक!!! "

"शर्यत लावतूस का?"

"चल. ग्राउंडला एक राउंड मारायचा."

घरी आलो:

"बघा नाना, मी सायकल चालवायला शिकलो."

"द्या ओ त्याला नविन सायकल घेउन." मासाहेबांनी हर्ष व्यक्त केला.

"घेउन टाकू. हर्क्युलस. २२ इंची."

"हेऽऽऽऽऽऽऽ"

.......................................................................

पुन्हा दोन वर्षांनी.....
"बबलू, गाडी शिक तेवढी आता. मला शाळेत सोडायलाय येशिल मग."

मी, "..........................."

पुन्हा तू

2006-09-10T19:52:00.000+05:30

तू गेलीस तेव्हा
फुले माझ्याजवळ रडली
मी जाऊ दिले म्हणून
माझ्यावरच चिडली

भासे तुझ्याविना
जग हे सुने सुने
भासे तुझ्याविना
शरीर काळजाउणे

डोळ्यांसमोर फ़क्त
तूच उभी असतेस
झाकले तर मात्र
श्वासांतून जाणवतेस

तु येण्याच्या आशेत
क्षण क्षण झुरतो आहे
तू जवळ नसल्याने
मी अर्धाच उरलो आहे.

अभिजित...

झेप

2006-09-09T14:31:00.000+05:30

हे माकडांचे खेळ
नाहीत खेळवत आता
उत्तुंग झेप घेण्याची
लागली आस आता

नभ अपुरे पडती
दिशांना पडे मर्यादा
हेरल्या आता मी
क्लिष्ट रानवाटा

लक्ष्य आहे समोर
अन अढळ आत्मविश्वास
आता फ़क्त जिंकणे
हरण्याची कुणाला तमा

अभिजित...

मी एकटाच

2006-09-09T11:06:00.000+05:30

कुणी या न या मी एकटाच चाललो
आपुल्याच कैफ़ात मी झिंगलो

वाटल्या दाही दिशा मज मोकळ्या
निर्बंध मी आता कुणाचा न राहिलो

'वेड लागले' हवे तर म्हणा तुम्ही
मजपुरता तरी शाहणा मी जाहलो

काय? कुठे? प्रश्न नाही पडले कधी
मुक्त मी निरीच्छ आज भटकलो

साथ तुम्ही ना दिली जरी तरी
मी धुंद आज एकटाच गरजलो.

अभिजित....

मी तुझी

2006-09-04T18:37:00.000+05:30

अधिर मन अजूनच अधिर होते
आठवण तुझी जेव्हा फ़ेर धरून येते.

शब्दांचे अपुरेपण अधिकच जाणवते
पागल मी जेव्हा तुझे कौतुक करते.

भावनांचा कल्लोळ कशीबशी आवरते
माझी मीच वाहून जाते मीच मला सावरते.

असणे तुझे आसपास कायम जाणवते
मी मजसोबत जेव्हा एकटी असते.

तूझीच आहे मी हट्ट का धरतोस?
का सांगतोस मला तू मजवर प्रेम किती करतोस.

वेडा तू परवाना ज्योतीकडे झेप घेतोस
आशेत तू माझ्या मृत्यूला जवळ करतोस.

अभिजित...

माझी आवडती गजल

2006-08-22T14:55:00.000+05:30

ही गजल मला ओढ लावते. वेडं करून टाकते. पहा तुम्हालाही आवडेल..

....

तुझ्या डोळ्यांमध्ये गहीऱ्या असा मी हिंडतो आहे
जणू त्या सागराचे मी किनारे शोधतो आहे.

तुला सोडुनी जाण्याची मला चिंता आता नाही
तुझा आभास सोनेरी मला सांभाळतो आहे.

तिथे बोलायला जाऊ जिथे ना एकटे राहू
इथे एकांत एकाकी नको ते मागतो आहे.

तुझ्या कैफात आता मी तुलाही लागलो विसरू
असे समजू नको तू की तुला मी टाळतो आहे.

-चंद्रशेखर सानेकर.

......

जर तुम्हाला ऐकायची असेल तर:

"एका उन्हाची कैफियत"

गायिका: पद्मजा फेणाणी

संगीत: मयूर पै

Fountain Music Company

पुस्तकनिष्ठांची मांदियाळी

2006-08-19T15:59:00.000+05:30

मला ह्या खेळात मिलिंद ने सामील करून घेतले. त्याबद्दल त्याचा आभारी आहे.

खेळाविषयी अधिक माहिती करता हे पहा :

१. सध्या वाचनात असलेले/शेवटचे वाचलेले वा विकत घेतलेले मराठी पुस्तक:

'आमचा बाप आणि आम्ही' ,नरेन्द्र जाधव.

२. वाचले असल्यास त्याबद्दल थोडी माहिती:

Management शिकायला IIMA मध्येच गेले पहिजे असे नाही. नरेंद्र जाधव यांचे अडाणी वडील त्यांच्या मुलांसाठी प्रेरणास्त्रोत कसे बनतात याचे सुबक/यथार्थ वर्णन या पुस्तकात केले आहे. प्रश्न असा पडतो की न शिकलेल्यांना अडाणी म्हणायचे की सुशिक्षितपणाचा बुरखा पांघरलेल्या उच्चशिक्षितांना?

३. अतिशय आवडणारी/प्रभाव पाडणारी/(इतक्यात वाचलेली) पुस्तके:

कार्यरत:अनिल अवचट
मृत्युंजय :शिवाजी सावंत
महानायक : विश्वास पाटील
फकीरा : अण्णा भाऊ साठे
सप्तरंग, रूपगंधा : सुरेश भट
झोंबी,नांगरणी, काचवेल : आनंद यादव
अनेक कथासंग्रह: वपु काळे, शंकर पाटील, द. मा., गदिमा, व्यंकटेश माडगुळकर

४. अद्याप वाचायची आहेत अशी पुस्तके:

तसा आता वाचनाचा धडाका कमी झालाय. नविन लेखकांची नविन पुस्तके वाचायची आहेत. तसेच आत्मचरित्रे वाचायची आहेत. 'मृत्युंजय' परत वाचायची आहे. ग्रेस यांच्या कविता समजून घ्यायच्यायत.

५. एका प्रिय पुस्तकाविषयी थोडेसे:

तशी 'मृत्युंजय' आणि 'फकीरा' ही माझी सर्वात आवडती पुस्तके आहेत. सध्या मात्र फकीराबद्दल सांगतो. अण्णांची कादंबरीचा वेग आणि वेगावरची पकड जबरदस्त आहे. विशेषणे आणि ग्रामीण भाषेचा वापर अत्यंत चपखलपणे केला आहे. बारीकसारीक गोष्टींमधून वास्तव उभे केले आहे. लिहील तितके कमीच आहे. एकदा वाचूनच बघा.

ह्या खेळात सहभागी व्हायला कोणी बोलवायची वाट बघू नका. चला लिहा, सुरु करा. असं समजा की मी तुम्हालाच आमंत्रित केले आहे.

स्वातंत्र्य के नाम

2006-08-18T16:35:00.000+05:30

पाऊस ओसरला की घोषणांचा महापूर
पुलांवरून पाणी आणि रस्त्यांवर खड्डे
खड्डयांमध्ये पडलिये जनता आम
घ्या एक जाम स्वातंत्र्य के नाम

तिजोरीतला खडखडाट संपलाय कधी ?
अनुशेषाचा प्रश्न सुटलाय कधी ?
'माहितीचा अधिकार' म्हटलं की फ़ुटतोय घाम
एक जाम स्वातंत्र्य के नाम

संसदेत गोंधळ की गोंधळात संसद ?
कामात घोटाळे की घोटाळयात काम ?
विकासाच्या घोडयाला भ्रष्टाचाराचा लगाम
होऊन जाऊद्या एक जाम स्वातंत्र्य के नाम

दोन दोन सेना दोन दोन कॉंग्रेस कशासाठी करता ?
'धर्मनिरपेक्ष' शब्द उरला निव्वळ युती करण्यापुरता
'कॉमन मॅन 'च्या जगण्यात नाही राहीला राम
घ्या एक जाम स्वातंत्र्य के नाम

आपलीच मते आणि आपलेच नेते
कोणाच्या नावाने मारताय बोंब ?
विश्वास नावाच्या शब्दाला नाही उरला दाम
सर्वात मोठ्या लोकशाहीला माझाही सलाम.

अभिजित...

श्रावणखेळ

2006-08-18T12:19:00.000+05:30

उन पावसाचा खेळ
श्रावणात बहरतो
आधी उन जिंकायचं
आता पाऊस जिंकतो.

अभिजित...

द्व-शब्दोळी

2006-08-16T12:44:00.000+05:30

देह माझा भान तुझे
श्वास माझा प्राण तुझे
मन माझे ध्यान तुझे
शब्द माझे काव्य तुझे

अभिजित...

सुर्यपुत्र

2006-08-06T15:17:00.000+05:30

हे कडाडणाऱ्या विजांनो
घोंघावणाऱ्या वाऱ्यांनो
ऐका मी बोलतोय मी
कर्ण आहे मी सुर्यपुत्र आहे मी.

हिमालयासारखा माझा आत्मविश्वास आहे
निर्भय आहे मी अजिंक्य आहे
बांधले ना कस्पटांनी वाघाला कधी
कर्ण आहे मी सुर्यपुत्र आहे मी.

उडवीन दाणादाण रणी
मर्दून टाकीन अहंकार
नाही टिकले समोर कुणी एका क्षणावरी
कर्ण आहे मी सुर्यपुत्र आहे मी.

ना दानात हरलो कधी
ना शौर्यात पडलो कमी
जिंकल्या चारी दिशा एकल्याच्या हिंमतीवरी
कर्ण आहे मी सुर्यपुत्र आहे मी.

असलो सुर्याचा अंश, टाकले मातेने तरी
वाढलो सूताच्या घरी, पडली न माया कमी
निंदा सहली परी मती न फ़िरली कधी
कर्ण आहे मी सुर्यपुत्र आहे मी.

अभिजित...

कवितेवर कविता!!

2006-08-03T10:41:00.000+05:30

कविता कधी मैत्रिण असते
सुख-दु:खांची सोबतिण असते,
आनंद तुमचा ती ही अनुभवते
तुमच्यावरचे घाव सोसते, अश्रू ढाळते.

कविता कधी बाप असते
परखड, रुक्ष आणि सख्तही असते,
शिस्तीच्या साच्यात वागते
खचलेल्यांना समर्थ आधार असते.

कविता कधी बहीण असते
नविन मैत्रिणी मिळवून देते,
कधी कान पकडते
तर कधी तुमची गुपितं लपवते.

कविता कधी आई असते
मायेची पखरण असते,
तुम्ही आणि अनंतातला
अदृश्य अनमोल दुवा असते,
कितीही मोठे झालात तरी
ती तुमची पहिली कविता असते.

अभिजित...

इतस्तत:

2006-07-27T21:12:00.000+05:30

जुन्या काही जखमा अजूनही तशाच भळभळाव्या
अन लादलेल्या चुकांनी मन अजुनही जाळावं

काळजावर दगड ठेवून एखाद्याला हाक द्यावी
अन आपल्याच तत्त्वांना आपणच मुरड घालावी

मानापमान बाजूला ठेवून नव्याने सुरुवात करावी
आणि आपल्याच विवेकबुद्धीचा आपणास संशय यावा

समंजसपणा म्हणावा की माघार म्हणावी?
नाहीतर आपल्याच पुढाकाराचं हकनाक हसं व्हावं

अस्तंगत होताना शेवटचा म्हणून दिवा मोठा व्हावा
अन त्या मोठेपणाचा अर्थ त्यालाच न कळावा.

-अभिजित...

खरंच

2006-07-26T20:31:00.000+05:30

काल पहाटे पहाटे माझ्या स्वप्नात ती आली..
म्हणाली,"भरलेलं वांगं केलंय माझ्या हातचं खातोस का?"

अभिजित...

अथांग

2006-07-21T15:09:00.000+05:30

SMS च्या शेवटी 'with love' म्हणून लिहिलं

तर रागवण्याऐवजी स्वत:शीच हसशील का?

एखाद्या शनिवारी "चल जाऊ फ़िरायला."

म्हटलं तर येशील का?

तुझ्याबरोबर फ़िरताना दुसऱ्या मुलीकडे बघितलं

तर लटक्या रागाने माझा कान ओढशील का?

घरी कधी आलीसच तर

एक कप चहाचा माझ्या हातचा घेशील का?

तुला मी विचारल आणि तू नाही म्हटलंस

तरी तू माझ्याशी पूर्वीसारखीच वागशील का?

--अभिजित

स्वगत!!

2006-07-12T20:22:00.000+05:30

त्याला ती आवडते,

तिला ही तो आवडतो.

मग मला ती आवडून

काय फ़ायदा?

आणि

तिला दोघेही आवडतो

याला काय अर्थ आहे?

मी काय बोलतोय

त्याला तरी कुठे काय अर्थ आहे.

आणि

असला तरी काय फ़ायदा?

नसला तरी काय बिघडतं?

बिघडलं तरी माझं काय बिघडतं?

मग

माझं नाही तर कुणाचं बिघडतं?

पण मी का विचार करतोय?

मग मी नाही करणार,

तर तीचा विचार कोण करणार?

तो?

तो आहेच की?

पण तो म्हणजे मी तर न्हवे?

नाही! तो मी न्हवेच!!!

मग?

मग मी कोण आहे?

मला "मी कोण आहे" हेच माहीत नसेल तर काय फ़ायदा?

हे काय सारखा फ़ायदा फ़ायदा करतोयस?

फ़ायदा नसला तरी

काही गोष्टी केल्या जातातच ना?

प्रेम हे असंच नाही का?

मग?

मी कुठे म्हणतोय प्रेम असं नाही.

प्रेमाचा विषय मध्येच कसा निघाला?

मग विषय काय आहे?

आणि

ही बडबड कसली?

.........

याला आपण रिकाम्या मनाची

असंबद्ध पण मुक्त भरारी म्हणू

आणि आवरतं घेऊ!!!!

-अभिजित

पुणेरी पाट्या

2006-06-30T14:13:00.000+05:30

मला गवसलेल्या दोन पुणेरी पाट्या:

अभिजित...

पाऊस

2006-05-31T19:05:00.000+05:30

कालचा पाऊस असा बेभान होऊन बरसला...
मनसोक्त स्वच्छंद क्षितीजावर उतरला
सगळ्यांना वेड लावत मॄद-गंध दरवळला
रोमारोमांतून नसानसांतून वसंत मोहोरला

-अभिजित

चाहूल-२

2006-05-05T21:47:00.000+05:30

घण घण घण गरजत घन आले दाटुनिया..
सर सर सर सरसावून सरी आल्या धावुनिया..
अवखळ अबलख वारा बेफ़ाम होऊनिया....
उडवी ओढणी माझी टाके भिववूनिया..

धीर कसा धरू मी कुणी नाही आधाराला
गेला कुठे सजना टाकुन मज एकटीला
संध्या ही सरत आली हाक मारु कुणाला
लखलख वीज चमकुन गेली काळीज भेदुनिया

शहारले अंग सारे धडधड काही थांबेना
पावसाच्या धाकाचा अंत काही दिसेना
चंचल मन हेलावुन साद देई सख्याला
थकले थिजले शरीर गेले मरगळुनिया

उंबऱ्यावर हळुवार त्याची पाऊले वाजली..
चटकन कशी काय सगळी घालमेल थांबली..
हरखुनि दिला देह सारा त्या हाती लोटुनिया..
पाही खिडकीतून अवघा आसमंत थबकुनिया..

आम्ही चाळकरी

2006-04-19T19:46:00.000+05:30

तीच खरं नाव आहे A-new TOP पण आम्ही तिला प्रेमाने 'बटाटयाची चाळ' म्हणतो. IIT Kharagpur मध्ये M.Tech. करत असताना दुसऱ्या वर्षी आम्ही मित्रांनी एकमताने एकाच wing मध्ये राहण्याचा निर्णय घेतला आणि हिला पसंत केली. आणि आम्हा ९-१० जणांची टोळी चाळकरी झाली. यातले सगळेच कागदोपत्री चाळीत राहणारे नसले तरी तन-मन आणि धनाने चाळकरी होते आणि राहतील. तर अशी आहेत हे इरसाल मंडळी...

चाळकरी क्र. १ : अजय ढोणे

हे आहेत मा. ना. अजयरावजी ढोणेसाहेब. चाळीचे आदीरहीवासी. BIG BROTHER. मु. पो. A-३०१. हे जसे फ़ोटोमध्ये दिसतात तसेच आहेत. सतत काहीतरी खलबते (कारस्थाने न्हवे) चालु असतात. पवारसाहेबांशी direct contact आहेत. अस्सल नागपूरी. अगदी पुलंच्या वर्णनाशी तंतोतंत जुळतात. नागपूरमधली सगळी महत्वाची ठिकाणे यांच्या घराजवळ आहेत. "अरे आमच्या नागपूरला येउन पहा तर" किंवा "तुम्हाला 'ठेला' म्हणजे माहीत नाही का बे ?" अशी वाक्ये दिवसातून येताजाता नक्कीच आमच्या कानी पडत. पण 'हल्दीराम' आणि 'रणजीत दयेसमुख' यांच्याशी यांची काय दुष्मनी आहे हे शेवट पर्यंत समजले नाही. नुकतीच केंद्राची वारी करून अजयराव परत महाराष्ट्राच्या राजधानीत आपला जम बसवण्याच्या विचारात आहेत. अगदी 'साहेबांच्या'प्रमाणे.

चाळकरी क्र. २ : स्वप्नील गवस

सांकेतिक नाव: ब्रम्हदेव. मु. पो. आ ३०२ . रूममध्ये स्वप्नीलशिवाय जाणवण्यासारखी गोष्ट म्हणजे स्वप्नीलची पुस्तके, आरसा, खाऊचे डबे, स्वत:च वजन वगैरे सगळं एकदम BIG size असायचं. अजय आणि स्वप्नीलच्या वजनामुळे एका बाजुने खचलेली चाळ नंतर नंतर मी आणि प्रशांतने आमची वजने वाढवून सरळ करण्याचा निष्फ़ळ प्रयत्न केला होता. संगणकाशी related कोणताही problem आला की ब्रम्हदेव आठवायचा. स्वप्नील आणि आमचा संबंध आम्ही संगणक घेतल्यापासून भरभराटीला आला. त्यातही समीर आणि मला स्वप्नीलचा धावा वरचेवर करायला लागायचा. आपली अडचण घेउन ह्याच्याकडे गेले की अगदी पाटी पेन्सिल पस्सुन सुरुवात करणार. hard disc format करतात म्हणजे नेमके काय होते हे मी जन्मभर विसरणार नाही.

चाळकरी क्र. ३ : निलेश गुजर

उर्फ़ निलेश गुगल. मु. पो. A-३१२. हे आमचं search engine. आजकाल Google Bureau of Investigation(GBI) या नावाने हैदराबाधून आपली वृत्तसंस्था चालवतात. IIT मधल्या student council election च्या वेळी Ladies Hostel वर मुख्य निवडणूक पर्यवेक्षक म्हणून आमच्या party तर्फ़े निलेशची निवड करण्यात आली होती. आणि मी Ph.D करणाऱ्यांच्या म्हाताऱ्या hostel वर होतो. यावरुन निलेशची लोकप्रियता कुठे आणि किती अफ़ाट आहे हे वाचकांच्या ध्यानात आले असेलच. नसले तर तुम्ही रागवु नका पण मठ्ठ आहात :-P. निलेशला आम्ही आमच्या चाळीचा Tom Cruise किंवा शाहरुख खान म्हणतो. तिघेही एकसारखेच हसतात. प्रशांतने चालण्याची आणि मी हसण्याची नक्कल केली निलेश परत Tom Cruise सारखे मंदस्मित करतो. (see photo) . आणि हो अभ्यासात दुर्लक्ष असेल असा गैरसमज नको कारण शाहरुखकडे त्याच्या projectसाठी develop केलेल्या softwareचे copyrights आहेत.

चाळकरी क्र. ४ : प्रशांत दाभोळकर

नाही तो मुंबईचाच आहे. राहणार A-३१४. सध्या बंगळूर. काम काम आणि काम(work). मग ते hall चे काम असो किंवा project. सतत कुठल्या न कुठल्या तरी व्यापात स्व:तला गुंतवुन घेतल्याशिवाय हा माणूस गप्प राहणार नाहीत. प्रशांत आणि निलेशच्या रूममध्ये फ़क्त माझ्या रूमचं अंतर होतं. प्रशांत आणि मी swimming, jogging, gym, cricket, AOE, आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे प्यायला partner होतो. ओ गैरसमज नको. आम्ही रोज रात्री १ लिटर म्हशीचे दूध अर्धे सांडुन आणि अर्धे वाटुन प्यायचो. दररोज वेगवेगळ्या प्रकारे दूध वाया जायचं. कधी उतू जायचं तर कधी करपून. आणि त्यातून सही सलामत सुटलं तर हातातून पेला पडणार नाहीतर वाटताना सांडणार. प्रशांत आणि माझं दुधाचं नातं आहे असं म्हटलं तरी हरकत नाही. बेट्याला मराठी येत नाही जास्ती पण एकदा मी दुधातून वाफ़ेऐवजी धूर येतोय असा म्हटलं म्हणून आता कायम त्याचंच ऐकून घ्यावं लागणार.

चाळकरी क्र. ५ : समिराज दांडेकर

आळशी नंबर १. समीर आणि मी C-२०४ मध्ये राहात होतो. मग मी B-१०१ मध्ये shift झालो आणि तदनंतर चाळीत. पण समीरची संगत काही सुटली नाही. मग ती नोकरी मध्येही टिकून आहे. समीरचे वाढते वजन हा चाळकऱ्यांच्या चर्चासत्रांचा महत्त्वाचा विषय होता. अजय, स्वप्निल आणि समीर यांची चाळीला समांतर अशी "पोट"संघटना होती. तसा समीर सुद्धा पळायला सोबत असायचा पण त्याचे व्यायामप्रकार वेगळे(म्हणजे पोटाचे) असायचे. समीर, ओंकार आणि मी एकदा समाजवाद, मानवतावाद आणि जातीयवाद यावर तीन तास सलग घातलेला वाद अविस्मरणीय आहे. समीर आणि निलेशची झुंज बघणे ही एक करमणूक होती. पण दुर्दैवाची गोष्ट ही कि माझी रूम हा त्यांचा आखाडा असायचा. माझा (देवाचा) देव्हारा सुद्धा सोडला नाही यांनी. समीरचा english movie बघण्याचा उत्साह सर्वश्रुत होता. तरी प्रशांतला सोबत घेऊन Harry Potter and Prisnor of Azkaban बघण्यात जी मजा आली ती greatच. After every 5 minutes we paused movie and Prashant explained us "what and why" that was happening. Thanks prashant for being so patient( on Samir's behalf too).

चाळकरी क्र. ६ : अविनाश पवार

He is really as simple as he is looking in photo. शांत, मृदूभाषी, मितभाषी, सकाळी ४ वाजता उठणे आणि रात्री ११ वाजता झोपणे अशा इतर चाळकऱयांशी न जुळणाऱ्या गोष्टी अविनाशमध्ये आहेत. [others please forgive me :-)] आम्ही रात्रभर गावगप्पा मारून सकाळी ४ वाजता झोपायला आवरतं घ्यायचो तेव्हा साहेब एकदम फ़्रेश होऊन भेटून सर्वांना आश्चर्याचा धक्का द्यायचे.

मराठी पुस्तके हमखास मिळण्याचे ठिकाण म्हणजे अविनाश. खरगपूर मध्ये जे काही मराठी वाचन झालं ते अविनाशमुळे. त्याच्या परिपक्व वागण्यामुळे आम्हाला अविनाशबद्दल मैत्रिबरोबर आदरही वाटतो.

चाळकरी क्र. ७ : हेमंत घोडके

क्ष. रा. रा. हेमंत 'राजे' घोडके, राज्य: रेठरे बु॥ . मी पामर राजेश्रींबद्दल काय लिहू? कोणाची बिशाद आहे टच्च फुगलेल्या biceps ना हात लावायची. half shirt आणि टकाटक In-shirt करण्यामुळे collectorसाहेब किंवा ACP अशीही यांची ओळख होती. IITत जरी LLR hall मध्ये राहायला होते तरी बटाटयाच्या चाळीत दिवसातून दोन-चारदा तरी हजेरी लावणारच. समीरला जितका english movies बघण्याचा तिटकारा तितकीच राजांना आवड. Robert-de-Nero म्हणजे विचारूच नका. बाहेर फ़िरायला जायचे असले की आम्ही आमच्याच hall mess मध्ये जेवून येईपर्यंत हेमंत त्याच्या hall मध्ये जाऊन जेवून यायचा. हीच गोष्ट अभ्यास किंवा project workच्या बाबतीत. त्यामुळे मी आणि प्रशांतकडून राजांना GRE wordlist मधली diligent , persistent, perseverent अशी विशेषणे बहाल केली जायची.

चाळकरी क्र. ८ : विराज पारिपत्यदार(मामू)

हा एकतर पुण्याला असायचा किंवा आझाद हिंद एक्स्प्रेस मधे. चाळीतल्या मराठी रहीवाश्यांपेक्षा अमराठी माण्सांच्या रूममध्ये याचा वावर जास्ती असायचा. पण विराज की फ़र्माईश मे 'मामू'ची clip लावली की चाळीच्या निष्कलंक चारित्र्याचं निर्माल्य व्हायचं. यामूळे विराजला विराज फ़ारच थोडे लोक म्हणतात.

चाळकऱ्यांपैकी सर्वात पहिल्यांदा जन्मठेपेची शिक्षा होण्याचा म्हणजे लग्न करण्याचा मान मामूने पटकावला आहे. आजून बाकीच्यांपैकी कुणी गांधर्व-विवाह केला असल्यास माहीत नाही.

चाळकरी क्र. ९ : ओंकार(किंवा देविदास) सातावळेकर
रा: LLR hall मग चेन्नै. तसा ओंकार चाळीमध्ये यायला त्याचा project guide पांडे कारणीभूत असायचा. आणि ओंकारच्या मागेही भूतासारखा लागलेला असायचा. आमच्या मित्रावर त्याने केलेले वार, C मध्ये केलेला programme VB मध्ये करून आणायला सांगितल्यावर ओंकारचा पडलेला चेहरा बघून चाळ सुद्धा कष्टी झली होती. पण मित्राचा शत्रू तो आपला शत्रू या नात्याने सगळयांनी पांडेवर आपले हात (खरे म्हंजे तोंड) साफ करून घेतले आणि या ना त्या प्रकारे ओंकारला धीर दिला. हे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे "वेश बावळा परि अंगी नाना कळा" या वर्गात मोदतं. चाल करून आलेल्या नाना संकटांवर मात करून M.Tech. यशस्वीरित्या पूर्ण करण्यात ऒंकारने यश मिळवलं.
चाळकरी क्र. १० : अभिजित यादव (रूम नं. ३१३)

हा मी!!
खरंच माझ्याबद्दल मीच काय लिहिणार?? तेव्हा चाळकरीबंधुंनो, माझ्याबद्दल तूमच्या भा. माझ्यापर्यंत नक्की पोहोचवा. तुम्ही जे काही सांगाल तेच मी इथे छापणार. अर्थातच censor करून.

तू

2006-03-03T19:47:00.000+05:30

Click on Image to enlarge..
photo courtesy: Viraj Paripatyadar aka MAMOO

Abhijit

बंध

2006-02-24T11:53:00.000+05:30

ओसंडून वाहणाऱ्या धबधब्याला
बंध घातले आहेत..
वास्तव आयुष्यचे
मला आता समजत आहे...

नियतीच्या हातात आता
सगळे दोर आहेत...
मी स्वच्छंदी होऊन
दिशाहीन भटकत आहे.

आता कुठे मी स्वत:ला सावरत आहे..
वाट तुझ्या परतीची पाहत आहे
गेली आहेस तू खूप दूर..
पण सावली तूझी माझ्या मनात तशीच आहे..

-अभिजित

चाहूल

2006-02-18T22:45:00.000+05:30

संध्याकाळ झाली..
कुठे गेलं पाखरु
हुरहूर लागे जीवा
माय वाट पाही..

तिन्हीसांजेच्या वेळी
घरट्याच्या दारावरी..
अधीर झाली
हैराण चिमणी..

कशी धावत आली..
अंधाराची सावली..
माझं लाडकं लेकरु..
अजून दिसत नाही..

पायवाटेवरची
धूळ खाली बसली
द्वाड सोनूल्याची
चाहूल लागली..

हरखून गेली..
यशोदेची प्रीतं.
बाळ पंखाखाली
विसावला..

-- अभिजित

दीपस्तंभ

2006-02-04T19:31:00.000+05:30

वादळातल्या दीपस्तंभाप्रमाणे मार्ग मला दाखवतेस
एक लाट तोडी दोघा पुन्हा निघून जातेस

आजच्या जगात सगळं दिसतं सगळं मोजता येतं
तुझ्या माझ्यावरच्या प्रेमा्ला कोणत्या तराजुत तोलु

राहून राहून हजारवेळा तुझीच आठवण येते
आरशात पाहीले तरी तुझीच प्रतिमा दिसते

स्वत:ला विसरण्यासाठी स्वत:च उपाय सांगतेस
तुझी आठवण न येता जीवंत कसा राहू

व्यर्थ जाहली मजसाठी सर्व नाती
तुझ्या मुळे सर्व नात्यांना अर्थ आला

शेवटपर्यंत तुझा म्हणून राह्ण्याचे वचन दिले आहे तुला
ह्या वचनापासून मागे कसा फ़िरुन जाऊ

खरे सांगू तुझ्या विना जगणे होइल कठीण
तरीसुद्धा मनात एकमेकांच्या सदैव आपण राहु

---आभिजित

तुला

2006-01-14T18:12:00.000+05:30

तुझ्या लग्नाची तारीख ठरली आणि माझ्या आयुश्याचा शेवटचा दिवस..
आठवणी तुझ्या येतच राह्तील शेवटच्या श्वासापर्यंत..
कसं वेगळं करु मी स्वत:ला तुझ्या स्मृतींच्या बाहुपाशातून..
कसं जगू मी तुझ्याशिवाय, तुझ्या जवळपास असूनसुद्धा

कशा विसरु मी त्या शपथा त्या आणाभाका.
टेकडीवरच्या देवळाच्या पारावर बसून केलेल्या गप्पागोष्टी...
धुळीत भरलेल्या पायवाटेवर हातात हात घालून चालताना
असं कधीच वाटलं न्हवतं की आपल्या दिशा वेगवेगळ्या आहेत..

(क्रमश:) म्हणजे सुचेल तशी वाढवतो.. :-)

--अभिजित

सुरेशदा

2006-01-14T18:11:00.000+05:30

माझ्या आवडत्या ओळी

काय समजायचे ते आता समजून गेलो...
मी तीच्या आशेत सारी जिंदगी उधळून गेलो...
--सुरेश भट

रंगूनी रंगात साऱ्या रंग माझा वेगळा..
गुंतुनी गुंत्यात साऱ्या पाय माझा मोकळा...
--सुरेश भट